به هدر دادن ذخاير و ثروتها

يكى از مسائلى كه ذهن بسيارى از خردمندان جهان را به خود مشغول داشته ضررهاى سنگينى است كه از رهگذر مصرف بىرويه منابع طبيعى و ضايع نمودن ثروتهاى ملّى به نسلهاى آينده، وارد مىشود. نگرانى عمده اى كه در اينجا وجود دارد اين است كه منابع و ثروتهاى غير قابل جبرانى چون نفت و گاز و ديگر مواد معدنى ارزشمند به پايان برسد.

خداوند تبارك و تعالى در قرآن كريم مىفرمايد:

(خلق لكم ما فى الارض جميعا..)(1).

([خداوند] همه آنچه [از نعمتها] در زمين وجود دارد براى شما آفريد).

خداوند در اين آيه مىفرمايد: آنچه در زمين است براى بشريت در همه زمانهاست پس تمامى اين ثروتها براى همه بشريّت است و نه فقط براى اين نسل(2).

و باز در قرآن كريم مىفرمايد:

(و قدّر فيها اقواتها فى اربعة ايّام سواء للسائلين)(3).

(و مواد غذائى مختلف را [در زمين] مقدّر فرمود، اينها همه در چهار روز بود، درست به اندازه نياز تقاضا كنندگان).

امّا آنگاهى كه زنگ خطر به صدا در آمد، غربيها شروع به محدود كردن مردم و سلب آزادى از آنها نمودند و براى پيش گيرى از كنترل جمعيّت قوانينى صادر نمودند و ادعا كردند كه كثرت زاد و ولد و ازدياد جمعيّت موجب محدوديّت مردم در نواحى مختلف زندگيشان مىشود. غافل از اينكه محدوديّت و تنگناى واقعى. خود از طريق همين برنامه هاى فاسد غربى پديد مىآيد در حالى كه قانون عقلى صادره از شرع، حكم به آزادى بشر بجز در سه مورد مىدهد:

اول: مورد ضرر وارد كردن به خود يا ديگران است كه قانون (لا ضرر) اين را رد مىكند.

دوم: مورد (الاهم والمهم) (مهم و مهمتر)، مثل اينكه فرضا امر حيات، داير بين زندگى مادر و جنين او شود آنهم در شرايطى كه نتوان زندگى هردو را باهم نجات داد. به نحوى كه اگر بخواهيم زندگى يكى از آن دو را نجات دهيم زندگى آن ديگرى به خطر بيفتد در چنين شرايطى طبق نظر شرع آنچه كه ترجيح داده مىشود مورد مهمتر است و كارشناسان و متخصصان با انصاف و بىغرض نيز اين را تاييد مىكنند.

سوّم: موردى است كه آزادى در آن عقلا و شرعا ممكن و ميسور نيست. همچنانكه خداوند تبارك و تعالى مىفرمايد:

(ربّنا ولا تحمّلنا ما لا طاقة لنا به)(4).

(پروردگارا مجازاتهائى كه طاقت تحمّل آن را نداريم بر ما مقدّر مدار).

بجز اين سه موردى كه ذكر شد هر انسانى مختار است و از آزادى كامل برخوردار. و روشن است كه فرمايش رسول اكرم صلىالله عليه و آله كه مىفرمايد:

(تناكحوا تناسلوا)(5).

(ازدواج كنيد و توليد مثل نمائيد).

حكمى اوليه است و همچنين حكمى عقلى است، پيش از آنكه حكمى شرعى باشد. امّا حقيقت اين است كه مشكل از ازدياد جمعيت ناشى نمىشود بلكه مصيبت اساسى و همينطور فقر و گرسنگى از عدم توزيع مناسب و اجحاف و زياده روى در مصرف و صرف نمودن ميلياردها (ثروت) در آنچه به زيان بشر است ناشى مىگردد.

لذا دانشمندان غرب اين حقيقت را درك نموده و در گفته هايشان بر آن تاكيد ورزيده اند و اين همان چيزيست كه بر غرب فشار مىآورد تا شيوه هاى مفسده خيز خويش را كه در موارد ذيل خلاصه مىشود تغيير دهد.

1- بهره بردارى بيش از حد از منابع طبيعى.

2- كنترل نمودن جمعيت بدون يكى از توجيهات سه گانه كه گفته شد.

3- توزيع نامناسب ثروت كه خود موجب آسيب رساندن به اين نسل و گرسنه و محروم نگه داشتن اوست.

در دعاى امام سجاد عليه السلام آمده است كه:

(اللهم صلّ على محمد و آله، واعصمنى واحجبنى عن السرف والازدياد، و قوّمنى بالبذل والاقتصاد، و علّمنى حسن التقدير، واقبضنى بلطفك عن التبذير)(6).

(خداوندا! بر محمد و آل او درود فرست، و مرا از اسراف و زياده روى باز دار، و به بخشيدن و ميانه روى مستقيم ساز و روش نيكو در معيشت و زندگى [صرف مال به اندازه توانايى] را به من بياموز، و مرا به لطف خود از بيجا خرج كردن باز دار).

1 ـ سوره بقره:29. 

2 ـ به كتابهاى (الفقه: الاقتصاد) و (الفقه: الدولة الاسلامية) و (الفقه: الادارة) از مؤلف مراجعه فرمائيد. 

3 ـ سوره فصّلت: 10. 

4 ـ سوره بقرة: 286. 

5 ـ مستدرك الوسائل: ج14 ص153. 

6 ـ صحيفه سجاديّه: دعاى 30.