آخرين سخن

در پايان مىگوييم از آنچه گذشت معلوم شد كه بشر رنج كش هيچگاه رنج و محنتش پايان نمىيابد و هرگز به كرانه امنيّت و آسايس نخواهد رسيد مگر با تحقّق سه امرى كه ذيلا به آنها اشاره مىشود:

اول: ايمان به خداوند شنواى دانا و اعتقاد به اينكه او پروردگار بصير و قديرى است كه نيكى را با نيكى دو چندان (مضاعف) و بدى را به بدى مثل آن و نه بيشتر، سزا مىدهد. حضرت حق خود مىفرمايد:

(للذين احسنوا الحسنى و زيادة)(1).

(كسانى كه نيكى كردند، پاداش نيك و زياده برآن دارند).

و مىفرمايد: (و جزاء سيّئة سيّئة مثلها)(2).

(و كيفر بدى، مجازاتى همانند آن است).

پس چنانچه انسان ايمان بياورد هميشه از افتادن در دام معصيت و گناه حتى در خلوت و تنهائى، مصون مىماند. چون پىآمدها و عواقب سوء آن را در نظر مىگيرد، لذا نه به خود و نه به ديگران و نه حتّى به طبيعت، بدى نمىكند.

اميرالمؤمنين على عليه السلام مىفرمايد:

(انّكم مسؤولون حتى عن البقاع والبهائم)(3).

(شما مردم حتى نسبت به زمينها (و آبگيرها) و چهار پايان مسئول هستيد).

دوّم: درستى قوانين و سالم بودن شيوه ها و روشها. چرا كه چنانچه انسان راه درست و شيوه و روش سالم عمل را نشناسد مسلّماً نخواهد توانست هرچند مراقب و مواظب باشد آن راه سالم را بپيمايد. ما بر اين باوريم كه اسلام بهترين قوانين را ارائه داده است. قوانينى كه هم دنياى مردم را اصلاح مىكند و ضامن آخرت ايشان است و هم پاسخگوى فطرت و هماهنگ با عقل و خرد آدمى است(4).

سوّم: نظارت اجتماعى بر شيوه اجراى قوانين و همينطور نظارت بر مسئولين و حكّام در همه امور. اين نظارت مىبايست با روشها و شيوه هاى جديد صورت پذيرد. مثلا از طريق مشورت نمودن با مردم در كارها و همكارى با نهادهائى كه در رابطه با مسائل قانونى عمل مىكنند و برقرارى نظام چند حزبى. زيرا احزاب آزاد در زمينه اداره امور و سازندگى و پيشرفت باهم به رقابت مىپردازند. خلاصه بدون اين موارد امور سياسى براى مردم سامان نمىپذيرد و امنيت لازم نيز در مملكت حاكميّت نمىيابد.

در يكى از كتابها اين را ذكر كرده ايم كه در زمان رسول اكرم صلىالله عليه و آله احزاب سياسى آزاد ـ گرچه به شكل خيلى ابتدائى ـ وجود داشته است. يعنى همان گروه مهاجرين وگروه انصار و اين دو گروه در نهايت دو حزب سياسى بودند كه در حكومت و تصدّى امور آن مشاركت فعّال داشتند. به علاوه كلمه (حزب) در كتاب سبق و رمايه (فقه) به صراحت آورده شده است. به هرحال پس از درگذشت رسول اكرم صلىالله عليه و آله برخى از مهاجرين، حكومت را فقط تحت اختيار خويش گرفتند و اينجا بود كه فاجعه اتفاق افتاد و حقوق مسلم برخى ضايع گرديد و آنچه نمىبايد واقع شود، واقع شد.

بىترديد تنها راه حل همه مشكلات ما: ايمان قلبى به خداست. ايمانى كه جهت دهنده رفتار و كردار انسان و تنظيم كننده حتى اعضاء و جوارح او باشد نه آن ايمان ظاهرى كه از حد زبان فراتر نمىرود. همين طور اجراى قوانين صحيح كه همان قوانين اسلام باشد ضامن سلامت جامعه است البته اجراى آن مهم است، زيرا، بودن بهترين قوانين تا زمانى كه به مرحله اجرا نرسد چه سود مىدهد؟

در باره قوانين ديگر واقعا بايد پرسيد اين چه قانون حاكم بر جهان است كه بيش از نيمى از اين جهان در فقر شديد زندگى مىكنند و هيچكس براى زدودن آن كوچكترين اقدامى انجام نمىدهد؟

در صورتى كه همين جهان آنقدر ابزار و وسايل تغيير وضع مردم را دارد و آنقدر ثروت و دارائى را مالك است كه بتواند به راحتى دنيا را به سوى بهبودى و بهروزى سوق دهد.

و باز بايد پرسيد اين چه قانونى است كه اجازه مىدهد مرگبارترين سلاحها توليد شود و بعد همه آن را تاييد كنند و توليد آن را به هم تبريك گويند؟

از همه اين گفته ها اين نتيجه به دست مىآيد كه تمدّن غرب در معرض فروپاشى است و از اين جهت تا زمانى كه در زمينه بر خورد با اين دنيا و امور آن به فطرت خويش باز نگردد، در معرض تهديد جدى است و در واقع غربيها اين حقيقت را درك نموده و بالاتر اينكه آن را با سقوط پرافتضاح شوروى سابق تجربه نموده اند.

سبحان ربّك رب العزّة عمّا يصفون و سلام علىالمرسلين والحمد لله ربّ العالمين

و صلّىالله على محمد و آله الطيبين الطاهرين

محمد الشيرازى ـ قم المقدّسة

2 ربيع الثانى 1414 هـ ق

1 ـ سوره يونس: 26. 

2 ـ سوره شورى: 40. 

3 ـ نهج البلاغه: خطبه 167.