عبادات اسلام

س: عبادات يعنى چه؟

ج: عبادات اعمالى است كه اسلام بر مردم واجب گردانيده است كه با قصد قربت بايد انجام بدهند.

س: قصد قربت يعنى چه؟

ج: قصد قربت به اين معناست كه نيت انسان بايد اين باشد كه عمل را براى خداوند سبحان انجام مى دهد، و فرق بين عبادات با ديگر واجبات همين است، عبادت بدون قصد قربت صحيح نيست و قبول نمى شود. اما، واجبات ديگر بدون قصد قربت نيز انجام مى پذيرد و شخص وظيفه اش را انجام داده است.

س: مثالى بزنيد.

ج: مثلاً، نماز عبادت است و بدون قصد قربت مفهومى ندارد و صحيح نيست. اما پاك كردن لباس عبادت نيست و بدون قصد قربت هم انجام مى گيرد.

س: چرا در صحت و قبولى عبادت قصد قربت شرط است؟

ج: اولاً تا عمل براى خدا انجام نگيرد، اطاعت خداوند محسوب نمى شود و مفهوم عبادت، جز اطاعت خدا چيز ديگرى نيست ثانيا، وقتى انسان در حال عبادت دائما بياد خداوند باشد و متوجه باشد كه در پيشگاه خداوند بزرگ و شنوا و بينا قرار دارد، كم كم به ياد خدا بودن و توجه به عظمت پروردگار جهانيان جزو طبيعت او مى شود و صفات و اخلاق پسنديده را يك به يك دارا مى شود، و رفته رفته اگر اخلاق زشت و صفت ناپسندى هم دارد، كنار مى گذارد.

س: عبادات اسلام كدامند؟

ج: در اينجا، در باره شش فقره از عبادات اسلام صحبت مى كنيم و بطور اختصار راجع به هريك توضيحى مى دهم، و از آنجا كه مبناى اين كتاب فقط معرفى اسلام است، به ذكر فلسفه و علت تشريع عبادات نمى پردازيم. اين موضوعات را در كتاب (عبادات الاسلام)(1) به تفصيل مورد بررسى قرار داده ايم.

س: نماز چند نوع است؟

ج: دونوع: نماز واجب و نماز مستحب.

س: نمازهاى واجب كدامند؟

ج: نمازهاى واجب كه در مدت شبانه روز بر هر مسلمانى واجب است كه بخواند، عبارتند از:

ـ نماز صبح: دو ركعت كه وقت آن از طلوع فجر تا طلوع آفتاب.

ـ نماز ظهر: چهار ركعت وقت آن از لحظه اى كه خورشيد از وسط آسمان هر منطقه اى عبور مى كند، تا نزديك غروب آفتاب.

ـ نماز عصر: چهار ركعت وقت آن بعد از نماز ظهر، تا غروب آفتاب.

ـ نماز مغرب: سه ركعت وقت آن از مغرب ـ تقريبا يك ربع ساعت بعد از غروب آفتاب، كه سرخى نور آفتاب از وسط آسمان كنار مى رود ـ تا نزديك نيمه شب.

ـ نماز عشاء: چهار ركعت. وقت: بعد از نماز مغرب تا نيمه شب.

س: آيا نماز مسافر با نماز غير مسافر فرق دارد؟

ج: آرى. نماز در سفر شكسته مى شود، به اين معنى كه نمازهاى ظهر و عصر و عشاء كه چهار ركعتى هستند، مانند نماز صبح دو ركعتى مى شوند.

س: ترتيب خواندن نماز چگونه است؟

ج: ترتيب خواندن نماز دو ركعتى از اين قرار است.

ـ اول، نيت مى كنيم به اين معنى كه توجه داريم چه نمازى مى خواهيم بخوانيم و متوجه هستيم كه نماز را محض اطاعت فرمان پروردگار و بقصد قربت مى خوانيم.

ـ تكبيرةالاحرام مى گوييم، يعنى با دقت و بطور صحيح مى گوييم: ( الله اكبر).

ـ در حاليكه كاملاً ايستاده ايم و بدنمان بى حركت و آرام است، حمد و سوره را مى خوانيم.

ـ بعد به ركوع مى رويم و ذكر ركوع را مى گوييم.

ـ بعد از ركوع بر مى خيزيم و دوباره مى ايستيم.

ـ به سجده مى رويم و ذكر سجده را مى گوييم و بعد، مى نشينيم.

ـ دوباره به همين ترتيب به سجده مى رويم و ذكر سجده را مى گوييم و بار ديگر مى نشينيم.

تا اينجا ركعت اول نماز بپايان رسيده است.

ـ براى شروع ركعت دوم دوباره بر مى خيزيم و مى ايستيم، حمد و سوره را مى خوانيم و اگر بخواهيم دو دست را پيش روى مى گيريم و دعائى مى خوانيم كه اين كار قنوت ناميده مى شود و مستحب است.

ـ بعد بركوع مى رويم و دو سجده بجا مى آوريم و مى نشينيم.

ـ تشهد مى خوانيم.

اگر نماز دو ركعتى باشد تا همين جا تمام مى شود و فقط بايد سلام نماز را بگوييم، اما اگر نماز سه ركعتى يا چهار ركعتى باشد، بايد براى ركعت بعدى برخيزيم و تسبيحات اربعه بخوانيم، تفاوت ركعتهاى سوم و چهارم با دو ركعت اول و دوم، در اين است كه بجاى حمد و سوره بايد تسبيحات اربعه خوانده شود. البته مى توانيم بجاى تسبيحات اربعه فقط يك سوره حمد بخوانيم.

س: شرائط صحت نماز چيست؟

ج: شرائط درست بودن نماز عبارتند از:

ـ رو به قبله ايستادن.

ـ پاك بودن لباس و بدن و محل سجده.

ـ طهارت داشتن يعنى با وضو يا غسل يا تيمم بودن.

ـ حرام و غصبى نبودن لباس نمازگزار و مكان نماز.

ـ در حال نماز كارى كه نماز را باطل نمى كند انجام ندهد، مانند: خنديدن و روى از قبله برگردانيدن.

س: غير از نمازهاى يوميه، آيا در اسلام نماز واجب ديگرى هم داريم؟

ج: آرى، نمازهاى واجب ديگر عبارتند از:

ـ نماز ميت.

ـ نماز آيات.

ـ نماز طواف.

ـ نماز قضاى ميت، اگر بركسى واجب شود.

ـ نمازى كه با نذر واجب شده باشد.

هريك از اين نمازهاى واجب، كيفيت و خصوصيت و آداب ويژه اى دارد كه در فقه اسلام به تفصيل مورد بررسى قرار گرفته است.

س: نمازهاى مستحبى كدامند؟

ج: نمازهاى مستحبى بسيار زيادند. از جمله:

ـ نمازهاى نافله شبانه روز.

ـ نمازهاى مستحبى ماه رمضان.

ـ نمازهاى مستحبى اعياد دينى و روزهاى مهم مذهبى.

ـ نمازهائى كه از پيغمبر اكرم (ص) و امامان (ع) وارد شده كه اين نمازهاى مستحب را مى خوانده اند، و هر نمازى بنام يكى از آنان ناميده شده است(2).

ـ نماز زيارت، نماز استسقاء و نماز خوف.

س: روزه چيست؟

ج: روزه داشتن يك روز عبارت است از خود دارى از مفطرات از طلوع فجر تا مغرب.

س: روزه چند نوع است:

ج: چهار نوع:

1 ـ روزه واجب، مانند روزه ماه رمضان.

2 ـ روزه مستحب، مانند روزه ماه رجب.

3 ـ روزه مكروه، مانند روزه روز عاشورا.

4 ـ روزه حرام، مانند روزه عيد فطر و عيد قربان.

س: در ماه رمضان چند روز بايد روزه گرفت؟

ج: تمام ماه رمضان را كه ماه نهم سال قمرى است، بايد روزه گرفت.

س: مفطرات روزه كه گفتيد روزه دار بايد از آنها خوددارى كند كدامند؟

ج: مفطرات روزه ده چيز است:

1 و 2 ـ خوردن و آشاميدن.

3 و 4 ـ جماع و استمناء

5 ـ تا طلوع فجر به حالت جنابت (و حيض و نفاس) باقى ماندن.

6 ـ اماله با مايعات.

7 ـ غبار غليط به حلق رسانيد.

8 ـ سرزير آب فرو كردن.

9 ـ قى كردن.

10 ـ عمداً، به خدا و رسول و امامان دروغ بستن.

س: اگر كسى عمداً يك روز از ماه رمضان را روزه نگيرد. چه بايد بكند؟

ج: اولاً، يك روز، روزه قضا بجاى آن بايد بگيرد.

ثانياً، يكى از سه كفاره زير را بدهد.

ـ يا دو ماه پى در پى روزه بگيرد.

ـ يا شصت نفر مسكين را خوراك دهد.

ـ و يا يك برده مؤمن را آزاد كند.

ثالثاً، حاكم شرع به خاطر جرمى كه مرتكب شده است او را تاديب مى كند.

س: خمس چيست؟

ج: خمس عبارت است از اينكه انسان يك پنجم يعنى صدى بيست از در آمدش را در راه خدا بدهد.

س: خمس به چه درآمدها و دارائى هائى تعلق مى گيرد؟

ج: به هفت چيز:

1 ـ غنيمت هاى جنگى.

2 ـ آنچه از غواصى در دريا بدست مى آيد.

3 ـ معادن

4 ـ سود سرمايه و در آمد مستغلات و منفعت كسب.

5 ـ زمينى كه كافر ذمى از مسلمان مى خرد.

6 ـ مال حلال مخلوط به حرام.

7 ـ گنج.

س: خمس به چه كسى بايد پرداخت شود؟

ج: به حاكم شرع بايد پرداخت شود، تا هر طور صلاح ببيند براى مصارف مورد نياز مسلمانان هزينه كند، و به يتيمان و فقيران و در راه ماندگان از سادات و ذريّه پيغمبر اكرم (ص) داده شود.

س: زكات از چه مالى بايد داده شود؟

ج: از9 چيز:

1 و 2 و 3 ـ گاو، گوسفند و شتر.

4 و 5 و 6 و 7 ـ خرما و كشمش و گندم و جو.

8 و 9 ـ طلا و نقره.

پرداختن زكات از اموالى كه ذكر شد واجب است. دادن زكات از اموال ديگر نيز مانند مستغلات و املاك و سرمايه تجارت مستحب است.

س: زكات به چه كسانى داده مى شود؟

ج: به هشت طبقه:

1 و 2 ـ فقرا و مساكين (مسكين كسى را گويند كه وضعش از فقير بدتر باشد).

3 ـ عاملان وصول زكاة.

4 ـ تامين منافع و مصالح دينى و دنيوى مسلمانان (فى سبيل الله).

5 ـ بدهكارانى كه نمى توانند بدهى خود را بپردازند.

6 ـ مسافران در راه مانده كه از عهده هزينه بازگشت به وطن بر نمى آيند.

7 ـ كافران كه به خاطر دلجويى و جلب محبت آنان بخشى از زكات به آنان تعلق مى گيرد و سبب مى شود كه از منافع مسلمانان دفاع كنند.

8 ـ بردگان زرخريدى كه در سختى بسر مى برند، از محل زكات خريدارى و آزاد مى شود.

س: جهاد چيست؟

ج: جهاد عبارت است از جنگ و كارزار در راه خدا.

س: هدف از جهاد چيست؟

ج: دو چيز:

1 ـ رهايى بخشيدن مردم از دام خرافات در عقيده و عمل.

2 ـ رهايى دادن ستمديدگان از چنگال ستمكاران.

س: آيا اسلام، بدون مقدمه به جنگ كفار مى رود؟

ج: نه، اهل كتاب را نخست ميان اسلام آوردن و جزيه دادن و جنگ مخيرشان مى گرداند و اگر اسلام يا جزيه را نپذيرفتند، آن وقت مى جنگد، غير اهل كتاب را هم ابتدا به آنان پيشنهاد مى كنند كه اسلام بياورند و اگر نپذيرفتند، آنگاه با آنان كارزار مى كند.

س: اهل كتاب چه كسانى هستند؟

ج: يهود و نصارى و مجوس كه داراى كتاب آسمانى بوده اند.

س: غير اهل كتاب چه كسانى هستند؟

ج: ديگر فرقه هاى كفار، مانند بت پرستان و غيره.

س: جزيه چيست؟

ج: جزيه، مقدار كمى از دارايى افراد است كه از اهل كتاب در برابر حمايت مسلمانان از آنان به دولت اسلامى پرداخت مى شود.

اهل كتاب وقتى جزيه مقرر را بپردازند در برگزارى مراسم دينى شان آزاد هستند، واز دادن زكات و خمس نيز معاف اند.

س: بهتر نبود كه با اهل كتاب عيناً مانند مسلمانان رفتار شود؟ اين تبعيض بخاطر چيست؟

ج: درست بعكس، هيچ نوع تبعيضى در كار نيست. در حكومت اسلامى حقوق اهل كتاب بيش از هر نظام ديگرى محفوظ است. شما به موازين حقوقى اسلام كه به حقوق اهل كتاب مربوط مى شود بنگريد:

1 ـ اهل كتاب، يك تبعه دولت اسلامى است و با مسلمانان هيچ فرقى ندارد.

2 ـ خون و مال و حيثيت اهل كتاب محترم است، عيناً مانند مسلمانان.

3 ـ اهل كتاب مانند مسلمانان حق دارند مراسم مذهبى خودشان را اجرا كنند.

4 ـ در مورد گرفتاريهاى حقوقى و قضائى، اهل كتاب اگر بخواهند مى توانند به دادگاههاى اسلامى مراجعه كنند وگرنه به قضات خودشان.

5 ـ اهل كتاب جزيه مى دهند و ماليات نمى دهند مسلمانان ماليات (خمس و زكات) مى دهند و جزيه نمى دهند.

بنا براين، در حكومت اسلامى چه فشارى به اهل كتاب وارد مى آيد؟

س: اگر اينطور است پس چرا مسلمانان بااهل كتاب مى جنگند؟

ج: اگر جنگى بوده است با حكومتهاى ستمگر و سفاك آنان بوده است نه با خود اهل كتاب. از اين رو مى بينيم مردم اين مناطقى كه مورد حمله اسلام قرار مى گرفته اند، با آغوش باز به استقبال مسلمانان آمده، و آنان را نجات دهنده. خودشان از يوغ ستم و ظلم فرمانروايانشان دانسته اند. تاريخ بهترين گواه براين مدعا است. در مورد غير اهل كتاب هم همينطور بوده است. هدف اصلى جنگ مسلمانان با غير مسلمانان به اهتزاز در آوردن پرچم اسلام و ريشه كن كردن نفوذ استعمارگران و ساقط كردن زورگويان و فرمانروايانى كه بازور و تهديد بر مردم حكومت مى كنند(3).

س: حج چيست؟

ج: حج، عبارت است از رفتن به شهر مكه واقع در عربستان به منظور انجام مناسك زيارت خانه خدا.

س: حج برچه كسى واجب است؟

ج: برهركس كه مستطيع باشد. يعنى بتواند مخارج سفر حج را از دارايى خود بدهد و پس از انجام سفر حج به تهيدستى و سختى معيشت دچار نگردد.

س: حج چند بار در عمر انسان واجب مى شود؟

ج: فقط يك بار.

س: حج مستحب هم داريم؟

ج: حج بيت الله براى كسى كه مستطيع نيست، در صورتى كه بخواهد به زحمت به حج برود مستحب است. همچنين براى كسى كه سفر حج واجبش را رفته است براى بار دوم به بعد مستحب است.

س: اعمال حج را شرح دهيد.

ج: حج به دو قسم تقسيم مى شود: عمره و حج.

عمره عبارت است از:

1 ـ احرام بستن از محل ميقات.

2 ـ هفت شوط طواف دور خانه خدا، كعبه معظمه.

3 ـ دو ركعت نماز طواف در مقام ابراهيم (ع).

4 ـ هفت مرتبه سعى بين صفا و مروه.

5 ـ تقصير، يعنى قسمتى از موى سر يا ناخن را چيدن.

اعمال و مناسك حج عبارتند از:

1 ـ احرام در مكه.

2 ـ وقوف در عرفات، روز نهم ذى الحجه.

3 ـ وقوف در مشعرالحرام، شب دهم ذى الحجه.

4 ـ رفتن از مشعرالحرام به طرف صحراى منى روز دهم ذى الحجه (عيد قربان).

5 ـ رمى جمره عقبه با هفت سنگريزه روز عيد قربان.

6 ـ قربانى كردن شتر يا گاو يا گوسفند.

7 ـ تراشيدن سر يا تقصير.

8 ـ هفت شوط طواف كعبه به عنوان زيارت خانه خدا.

9 ـ دو ركعت طواف، در مقام ابراهيم (ع).

10 ـ هفت مرتبه سعى بين صفا و مروه.

11 ـ هفت دور طواف نساء.

12 ـ دو ركعت نماز طواف نساء، در مقام ابراهيم (ع).

13 ـ ماندن شب يازدهم و شب دوازدهم و شب سيزدهم ذى الحجه در منى.

14 ـ رمى جمرات سه گانه در منى، هريك را با هفت سنگريزه، در روزهاى يازدهم و دوازدهم و در صورتى كه شب سيزدهم را بماند سيزدهم ذى الحجه.

س: حج را چه وقت بايد بجاى آورد؟

ج: در ماههاى حج كه عبارتند از: شوال، ذى القعده و ذى الحجه كه مناسك حج فقط در ماه ذى الحجه انجام مى گيرد.

س: عمره مفرده چيست؟

ج: عمره مفرده را در تمام اوقات سال مى توان بجاى آورد. اين عمره با عمره اى كه بعنوان قسمتى از مناسك حج ذكر كرديم تفاوتى ندارد جز اينكه در عمره مفرده طواف نساء و نماز طواف نساء هم جزو مراسم آنست.

س: فايده حج چيست؟

ج: حج فوايد بسيارى دارد، از جمله:

1 ـ فوايد سياسى: حج موجب وحدت مسلمانان و نشان داده شدن قدرتشان به جهانيان و واهمه كردن دشمنان اسلام از شوكت و اتحاد مسلمانان مى شود.

2 ـ فوايد اقتصادى: حج باعث مى شود ثروتها در اطراف و اكناف جهان اسلام انباشته نشود و از اين سوى جهان به آن سوى جهان برده شود و تجارت رونق گيرد.

3 ـ فوايد معنوى: سفر حج بهتر از هر سفر ديگرى غم و اندوه را از دل مى زدايد، و افسردگى را از بين مى برد، و آرامش و اطمينان خاطر براى انسان به ارمغان مى آورد.

4 ـ فوايد اجتماعى: حج موجب مى شود كه مسلمانان يك ديگر را بشناسند و چند روزى ملتهاى مختلف مسلمان از نژادهاى گوناگون در كنار يكديگر بسر برند و از نزديك با اوضاع و احوال و مشكلات يكديگر آگاه شوند.

5 ـ فوايد عبادتى: طواف كعبه، سعى صفا و مروه، نماز وقوف در عرفات و مشعرالحرام و منى و غيره، همه عبادت است و انسان را به خداى جهانيان و كردگار عالميان نزديك مى كند.

بديهى است فوايد حج را نمى توان منحصر به آنچه ذكر شده دانست.

1 ـ اين كتاب توسط دانشمند محترم مصطفى زمانى بنام فروع دين ترجمه و به چاپ رسيده است.

2 ـ رجوع شود به كتاب (مفاتيح الجنان) تأليف مرحوم محدث قمى (ره) به تهران. اسلاميه. ص38 ـ 46.

3 ـ كيف انتشرالاسلام: نوشته مؤلف كه به نام گسترش اسلام در جهان توسط استاد على كاظمى ترجمه و چاپ شده است، (ناشر).