آزادى در اسلام

س: آيا در اسلام آزادى وجود دارد؟

ج: البته اسلام دين آزادى و آزادگى به تمام معنى كلمه است. وسعت دامنه آزاديهاى فردى و اجتماعى در دين اسلام با هيچيك از اديان آسمانى و قوانين بشرى قابل مقايسه نيست.

س: دليل اين مطلب از كتاب و سنت چيست؟

ج: در قرآن كريم، رسالت پيغمبر اسلام (ص) اينطور توصيف شده است: (و يحل لهم الطيبات و يحرم عليهم الخبائث و يضع عنهم اصرهم والاغلال التى كانت عليهم)(1). زنجيرهايى كه روابط اجتماعى دوران جاهليت، و خرافاتى كه در آن زمان رواج داشت و برگردن مردم انداخته بودند و آزادى را از آنان سلب كرده بودند، پيغمبر اسلام (ص) همه را به يكسو افكند و مردم را آزاد ساخت. مردم برده مقيدات اجتماعى و نادانى هايشان بودند. پيغمبر اسلام (ص) همه را آزادى و آزادگى بخشيد.

اين قاعده مشهور فقهى نيز كه از كتاب و سنت گرفته شده است: (الناس مسلطون على انفسهم و اموالهم) يعنى: مردم اختيار جان و مالشان را دارند حاكى از اين است كه انسان هر طور كه مى خواهد مى تواند در بدن و اموال خود تصرف كند، البته مشروط بر اينكه تصرف او از نظر شرع مقدس اسلام حرام نباشد.

س: براى تصرف حرام در بدن، از نظر اسلام مثال بزنيد.

ج: تصرف حرام در بدن، مانند خودكشى يا خود را ناقص العضو كردن مثلاً كسى دست خود را قطع كند يا خود را نابينا سازد و يا گوش خود را كر كند. تصرف حرام در مال، مانند اينكه انسان پول خود را در دريا بريزد، يا اسكناسهايش را آتش بزند، يا جنس حرامى مانند شراب بخرد، يا به زنان بدكاره بدهد، يا قمار كند.

محرمات در اسلام بسيار اندك اند. چيزها و كارهايى هم كه تحريم شده اند، به خاطر مصالح فردى و اجتماعى بوده است. بنا بر اين، از ميان تصرفات بيشمارى كه شخص مى تواند در بدن و اموال خود بكند، همين چند گونه تصرف حرام شده است. اسلام از نظر كمى محرمات، در مقايسه با اديان آسمانى ديگر و قوانين بشرى بى نظير است.

س: آزادى در اسلام چند نوع است؟

ج: آزادى ها در اسلام قابل برشمردن نيست. ما در اينجا10 نوع آزادى كه در اسلام مورد توجه قرار گرفته و نسبت به موارد ديگر كلى تر است، يادآور مى شويم:

1 ـ آزادى بازرگانى: همه كس مى تواند هر كالايى را كه بخواهد بخرد و بفروشد مشروط بر اينكه حرام نباشد، مانند: شراب و خوك و هر وقت كه بخواهد تجارت كند، و به هرجا كه بخواهد كالايش را بفرستد، و از هرجا كه بخواهد كالا وارد كند گمرك و مرز وجود ندارد و هيچ قيد و شرطى در كار نيست.

2 ـ آزادى كشاورزى: همه مى توانند با آزادى كامل به كشاورزى بپردازند. هيچ قيد و بندى ندارد. ماليات به در آمد كشاورز تعلق نمى گيرد. هر قدر بخواهد و در هر مقدار زمين كه بخواهد مى تواند كشت كند. زمين از آن خدا و از آن كسى است كه آبادش كند. چنانكه در حديث آمده است: (ان الارض لله و لمن عمرها).

3 ـ آزادى صنعت: هر كس مى تواند كارخانه احداث كند، كارخانه وارد و يا صادر كند، هرچيزى كه بخواهد بسازد و براى صنايع هم هيچگونه ماليات و شرط و قيدى وجود ندارد.

4 ـ آزادى تملك اراضى و ديگر منابع طبيعى: زمين و آب و هوا از آن خدا است. پس ثروتهاى درون آنها هم از آن كسى است كه استخراجش مى كند مانند: ماهى، معادن، گنج، چوب جنگل، هوا و غيره.

5 ـ آزادى آباد كردن زمين: هر شخص مى تواند هر زمينى را كه بخواهد آباد كند، ساختمان بسازد، نهر جارى كند، چاه حفر كند و هر نوع سودى از آن ببرد. به دليل قاعده (الارض لله و لمن عمرها) يعنى: زمين ملك خداست و كسى كه آبادش ساخته مى تواند آن را تملك كند.

6 ـ آزادى سفر: انسان مى تواند به هرجا كه بخواهد مسافرت كند و نيازى به تذكره و ويزا گرفتن و دادن ماليات و عوارض ندارد. هيچكس نمى تواند كسى را از مسافرت به هرسوى جهان كه بخواهد باز دارد، انسان مى تواند هر اندازه كه بخواهد در سفر بماند. مدت سفر محدوديتى ندارد.

اسلام مرزهاى كشورها را برسميت نمى شناسد. زمين از آن خدا است. انسان در روى كره زمين هر طور كه بخواهد زندگى مى كند و به سير و سياحت مى پردازد. جالب تر اينكه، اسلام بودجه مخصوصى براى كسانى كه در راه مى مانند و خرجى آنان تمام مى شود يا دچار دزد و راهزن مى شوند، قرار داده است و از اين راه مردم را به سفر تشويق مى كند و به آنان جرأت سفرهاى طولانى را مى دهد.

7 ـ آزادى اقامت: انسان مى تواند در هر نقطه اى از جهان كه بخواهد اقامت كند، وهيچ قيد و شرطى ندارد. ويزا، تابعيت، هويت و مانند آن در اسلام جايى ندارد. انسان از نظر اسلام آزاد است و هيچ چيز نبايد از او سلب آزادى كند.

8 ـ آزادى بيان: همه آزادند هرچه مى خواهند بگويند، هر نوع خطابه اى مى خواهند ايراد كنند، هرنوع شعارى مى خواهند بدهند و هيچ قيد و شرطى هم در كار نيست. البته دشنام و غيبت و سخن چينى و امثال آن كه به حيثيت و آبروى مردم لطمه وارد مى كند، مجاز نيست.

9 ـ آزادى تأليف و مطبوعات: همه مى توانند هرچه بخواهند بنويسند، چاپ و منتشر كنند و هيچگونه محدوديتى وجود ندارد، فقط مشروط به اينكه به حيثيت و آبروى مردم لطمه نزند.

10 ـ آزادى اشتغال: اگر كسى بخواهد دو يا سه شغل و درآمد بيشترى داشته باشد، اسلام به هيچ وجه ممانعتى ندارد. در صورتى كه در دنياى امروز، از نظر قانون داشتن بيش از يك شغل مثلاً هم كارمند دولت بودن و هم بازرگانى كردن ممنوع است.

س: آيا مسلمانان پيش از آنكه حكومت هاى اسلامى در جهان رو به ضعف گذارند، از اين آزادى ها برخوردار بوده اند.

ج: آرى، نه تنها مسلمانان بلكه غير مسلمانان هم زير سايه پرچم اسلام، از اين آزادى ها برخوردار بودند. گاهگاهى هم كه غير از اين مى شده حالت استثنائى داشته و بعضى آزادى ها براى مدتى محدود ـ آن هم نه با عنوان شرعى و بطور قانونى و رسمى ـ از مردم سلب مى گرديده است.

اما با سقوط دولتهاى اسلامى، امپرياليسم جهانخوار غرب زمام امور ساكنان نيمى از جهان را به دست گرفت. اختناق و اسارت انسانها را قانونى كرد. آزادى و آزاديخواهى جرم و جنايت به حساب آمد. هزاران قيد و شرط براى زندگى بشر در نظر گرفته شد، صدها زنجير به دست و پاى انسان گذاشته شد و عملاً آزادى انسان ها سلب گرديد. شگفت اينجاست كه با اين همه، امپرياليسم آمريكا و جهان غرب مدعى است كه بشريت را نجات بخشيده است و همواره سنگ حقوق بشر را به سينه مى زند.

1 ـ سوره اعراف: آيه 157.