كشاورزى، خريد و فروش، قيمت گذارى و صنعت همه آزاد بودند مردم هرجا و هرچه مىخواستند زراعت مىكردند و آزادانه مىخريدند و مىفروختند و آنچه را كه مايحتاج اوّليّه بود خودشان مىساختند.

مثلا در كربلا حدود چهارصد نوع وسيله ابتدائى صنعتى ساخته مىشد، جُل اسب و قاطر، بادبزن، حصير و غيره.

من شاهد بودم كه همين حركت كشانده شد به اين قسمت كه اشياء مهمتر مانند درب منازل، ظروف، خوراك پزى نفتى، پريموس، چراغها و چيزهاى ديگر كه آزادانه بدون قيد و شرط مىساختند و دولت ماليّات نمىگرفت.

تجارت و كسب و تشكيل اجتماعات و مسافرت و اقامت در هر مكان و هر شهر به آزادى انجام مىگرفت، مردم عراق و ايران به شهرهاى يكديگر آزادانه مسافرت مىكردند و بدون ماليّات و گذرنامه به مكّه و مدينه و بلاد ديگر مىرفتند.

فقط بعلّت اينكه تمدّن مادّى كم كم نفوذ مىكرد گاهى مقدارى ماليّات به اندازه كم مىگرفتند.

سابق آن طور كه بعضى از اجدادم نقل كردند بدون گذرنامه به لبنان و سوريه و مصر و فلسطين و اردن و مكّه و مدينه مسافرت كردند و اين سفر يك سال طول كشيد زيرا اجاره كشتى و زيارت مراقد متبرّكه و پيدا كردن منازل به وقت احتياج داشت و وسايل مسافرت سريع نبود.

هركس مىتوانست زمينهاى بدون صاحب يا موات را تملك نموده و منزل بسازد يا زراعت كند.

به خاطر دارم پنجاه سال پيش در سعديه محلّه كربلا عمارتهائى ساختند و عوارضى گرفته نشد مگر چهار فلس در هر متر مربّع آن هم مؤمنين مىگفتند ظلم فاحشى است.

شكار حيوانات دريائى و هوائى و صحرائى آزاد بود.

سخنرانى و نوشتن آزاد بود و قيد و شرط و محدوديتى نداشت.

براى نشر كتاب و مجلات اين همه قيد نبود، همه ازاين آزاديها بهره مىبردند و اگر يكى از آزاديها را كسى مىگرفت همه تا وقتى كه حق خود را بگيرند ايستادگى مىكردند.

خريد و فروش اسلحه آزاد بود.

ياد دارم در كربلا مغازه هاى خريد و فروش و تعمير اسلحه وجود داشت.

انتخاب مجلس شورا نيمه آزاد بود، اگرچه فيصل شاه سابق و طرفدارانش با ترغيب و تهديد و ياگمراه كردن مردم قسمتى از نمايندگان را از طرفداران خود انتخاب مىكردند.

مردم در خيابانها اجتماع مىكردند و تبليغ مىنمودند تا كانديداهاى خود را جلو بيندازند و آراء بيشترى براى طرفداران خود كسب نمايند، بعضى ازكانديداها براى تبليغات و تجمعات مردمى منزل خود را در اختيار مردم مىگذاشتند و از مردم پذيرائى مىكردند و مجالس عزا براى حضرت سيدالشهدا (ع)، برپا نموده، و براى جلب نظر مردم به خانه هاى مردم و اجتماعات آنان مىرفتند و از بيماران در بيمارستانها عيادت مىنمودند و در كارها به مردم كمك مىكردند تا ايشان را انتخاب نمايند.