در تمام كارها به استثناء حكومت و قضاوت و كارهاى لشكرى و سربازى زنان مىتوانستند بكار گمارده شوند و همكار و شريك مردان باشند، كار را با نهايت حشمت و وقار و با رعايت حجاب و عفّت به خوبى انجام مىدادند، به احكام فقهى مربوط به خود آگاهى داشتند، در سفرها و زيارتها و بجا آوردن حج و نمازهاى جماعت و مجلسهاى موعظه و ارشاد و ساير اجتماعات زنان با مردان همراه بودند.

دختران در مكتبهاى زنانه براى ياد گرفتن خواندن و نوشتن و قرآن و حديث و معلومات ديگر شركت مىكردند و درس مىخواندند.

تعدادى از خانمها به عنوان ملاى مكتب و قارى قرآن و واعظ وجود داشتند و در مجالس زنانه براى خانمها انجام وظيفه مىنمودند. همينطور در كشاورزى و صنعت و نخ ريسى و بافندگى و تربيت مرغ و خروس در خانه و مزارع و كارهاى ديگر خانمها شركت كرده و به مردان خود كمك مىنمودند.

حتى خريد و فروش هم مىكردند و بازارهائى وجود داشت كه مخصوص زنان بود و در آنجا محصولات صنعتى و زراعتى و غيره را مىفروختند.

در فصل ازدواج شرح داديم كه افراد اجتماع به منزله افراد يك خانواده بزرگ بودند و همه باهم همكارى مىكردند و مشكلات امروزى كه براى زنان پيش آمده در گذشته اصلا وجود نداشت، دختران جوان و زنان مُسن هيچكدام مثل عاجز ها نبودند و كار مىكردند.

زندگى جديد با روشهاى ناپسند حقوق بانوان را پايمال كرده است.

زنان روستائى و عشاير و ايلات علاوه برخانه دارى و پرستارى از شوهر و فرزندان دوش بدوش مرد به كارهاى توليدى مشغول بودند و چون مردان كارهاى توليدى مىكردند و ننگ و عار داشتند از اينكه سربار شوهر باشند و خود به كار نپردازند. آنها بچه هاى كوچك را با چادر به پشت خود مىبستند و در مزارع و كارگاهها كار مىكردند و دست بچه هاى بزرگتر را مىگرفتند و همراه خود مىبردند تا آنان نيز آشنا بكار كردن شوند. زنان مسن و دختران هم در خانه به قاليبافى، پارچه بافى، خياطى ونخ ريسى، توليد كشك و روغن، تربيت مرغ و خروس و دوشيدن گاو و گوسفند مشغول بودند تا سربار جامعه نبوده و عايداتى مشروع با دسترنج خود داشته باشند.

براى نمونه از اوضاع زنان امروزه مطالبى را از مجلّه، الدّستور ذكر مىكنيم.

1 ـ يك سوّم ازكارگران جامعه را زنان تشكيل مىدهند، زنان در ادارات دولتى و امور بهداشتى و فرهنگى مشغول كارند و حقوق مىگيرند.

(البتّه بايد دانست در اين آمار زنانى را كه درتجارت و زراعت و كشاورزى و امور ديگر به شوهران خود كمك مىكنند به حساب نياورده و اين كارها را رسمى ندانسته اند).

2 ـ حدّ اقل نصف جمعيّت كره زمين را زنان تشكيل مىدهند بنا بر اين مردم نبايد اين عده را كوچك شمرده ناديده بگيرند.

3 ـ طبق آمار شصت و شش درصد كارها بوسيله زنان انجام مىگيرد و اگر كار در منزل را هم اضافه كنيم در صدكار آنها بيشتر مىشود.

4 ـ يك صدم اموال و املاك بشر تقريبا در دست زنها است زيرا بيشتر كارهاى آنان بىمزد است.

5 ـ از مجموع در آمد ساليانه بشر در جهان تقريبا يك دهم به زنان تعلق دارد كه از بابت كارمزد مىگيرند.

و اين احتياج به توضيح ندارد، ولى يادآورى مىكنم يك سوّم از كارهاى بشرى با نيروى زنان انجام مىگيرد(1).