|
بسم اللَّه الرحمن الرحيم
«ألم تر كيف ضرب اللَّه مثلاً كلمة طيبة كشجرةٍ طيبة أصلها ثابت وفرعها فى السماء
تؤتي اُكلها كل حين بإذن ربها(1)؛ آيا نديدى خدا چگونه مثل زده: سخنى پاك كه مانند
درختى پاك است كه ريشه اش استوارا و شاخه اش در آسمان است؟ ميوه اش را هر دم به اذن
پروردگارش مى دهد».
متفكر عالى مقدار و مجاهد كبير فقيد سعيد آية اللَّه حاج سيد محمد شيرازى قدس سره
از تبارى والا و پاك برخوردار بود. آن گونه كه شرح مختصرى از زندگى اين بزرگوار را
كاويده ام نسب او به امام على بن الحسين عليه السلام منتهى مى شود عمر با بركت خود
را در راه جهاد با بيان و نوشتار گذراند.
تشبيه از يك خاندان بزرگ
اميرالمؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه مى فرمايند: «لا يُقاسُ بآل محمد صلى الله
عليه وآله وسلم من هذِهِ الامة اَحَد(2)؛ هيچ كسى با اهل بيت پيامبر صلى الله عليه
وآله وسلم قابل مقايسه نيست». اگر چه آن سان كه حضرتش فرمود، مقايسه هيچ فردى با
خاندان رسالت سزاوار نيست، اما آنچه مى گويم از باب تشبيه است.
اميرالمؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه وقتى شخصيت پيامبر صلى الله عليه وآله
وسلم را معرفى مى كند مى فرمايد:
مستقره خير مستقر، ومنبته أشرف منبت، في معادن الكرامة، ومماهد السلامة قد صرفت
نحوه أفئدة الأبرار، وثنيت إليه أزمّة الأبصار، دفن اللَّه به الضغائن، واطفأ به
النوائر. ألّف به إخوانا وفّرق به أقرانا(3)؛ قرارگاه او بهترين قرارگاه ها و
خاستگاه او شريف ترين خاستگاه هاست. در معادن كرامت و مهدهاى پاكى و پاك دامنى دل
هاى نيكوكاران بدو گراييد و توجه چشم ها به سوى او گرديد. خداوند با بعثت او كينه
ها را مدفون كرد و آتش دشمنى ها را خاموش نمود و ميان ياران [به خاطر ايمان ] الفت
داد و ميان خويشاوندان [به خاطر كفر] جدايى افكند».
اميرالمؤمنين عليه السلام در اين خطبه ريشه خانوادگى پيامبر صلى الله عليه وآله
وسلم را بيان فرمود و يكايك شخصيت هاى خاندان پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم را
برشمرد كه از آن جمله عبدالمطلب عليه السلام است؛ شخصيتى كه ايمانش و توجهش به خدا
به حدّى بود كه در عالم امكان تنها خدا را مؤثر تام و تمام مى دانست.
تهاجم به كعبه
داستان زير، اوج ايمان و خدا باورى حضرت عبدالمطلب عليه السلام را آشكار مى كند:
ابرهه با سپاه فيل سوار خود راه حجاز و مكه را در پيش گرفت تا خانه كعبه را ويران
كند. سپاهيان هر چه را سر راه خود مى ديدند غارت مى كردند. از جمله اموالى كه توسط
آنان غارت شد شتران عبدالمطلب بود. آن حضرت براى باز پس گرفتن شتران نزد ابرهه رفت.
ابرهه كه تحت تأثير شكوه و ابهت عبدالمطلب قرار گرفت نتوانست بنشيند، گويى نيروى
ديگرى او را تسخير كرده بود. از اين رو از جا برخواست و عبدالمطلب را با احترام در
كنار خود جاى داد.
اين شجاعت و ايمان عبدالمطلب زمانى بروز كرد كه مردم مكه از ترس لشكر ابرهه شهر را
خالى كردند، ولى او وارد كانون خطر شد. او به غلامش گفت به آسمان نگاه كن. غلام
نگاه كرد و گفت: ابرهايى سياه مى بينم.
عبدالمطلب گفت: به دقت نگاه كن.
غلام نگاه كرد و گفت: پرنده هايى مى بينم. قرآن كريم با اشاره به اين ماجرا مى
فرمايد: «وأرسل عليهم طيراً أبابيل ترميهم بحجارة من سجيل(4)؛ و بر سر آن ها، دسته
دسته پرندگانى «ابابيل» فرستاد. [كه ] بر آنان سنگ هايى از گِل [سخت ]مى افكندند».
در خاندان رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم و در نسب آن حضرت چنين شخصيت هايى را
مى بينيم و از اين جهت پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم توانست قيام و نهضتى عظيم در
جهان بشريت به وجود بياورد. اين خيزش را از زبان اميرالمؤمنين عليه السلام مى
خوانيم: «بعثه والناس ضلّال في حيرة وحاطبون في فتنة قد استهوتهم الأهواء واستزلتهم
الكبرياء واستخفتهم الجاهلية الجهلاء(5)؛ به رسالتش فرستاد، در حالى كه مردم
گمراهانى حيرت زده و در فتنه فروافتاده بودند. هوا و هوس آنان را در خود غوطه ور و
كبر و نخوت از راه درست منحرف شان كرده و جاهليت تاريك، آنان را سبك سر و در كارها
متزلزل و حيران نموده بود.
خاندان شيرازى
با نگاهى به خاندان و نسب شخصيت كم نظير و فقيد سعيد، آية اللَّه آقاى حاج سيد
محمّد شيرازى قدس سره مى بينيم كه شخصيت هاى بزرگ كه دنيا به وجود آنان افتخار مى
كند، مانند مرحوم آية اللَّه العظمى آقاى حاج ميرزا محمد حسن شيرازى قدس سره ، آية
اللَّه العظمى آقاى سيد عبدالهادى شيرازى، آية اللَّه العظمى آقاى حاج ميرزا مهدى
شيرازى قدس سره و ديگر شخصيت هايى از اين خاندان جلوه گرى كرده، نه تنها مايه
افتخار شيعه و روحانيت شيعه، بلكه مايه افتخار جامعه بشرى بوده و هستند.
ميرزاى بزرگ شيرازى
پدر بزرگوار اين مرجع عالى قدر برادر زاده مرحوم آية اللَّه العظمى آقاى ميرزا محمد
حسن شيرازى (رحمه الله) است. آن فقيه بزرگوار صاحب فتواى مشهور تنباكو بود كه
اندامى ريز و نحيف داشت و در سامرا زندگى مى كرد. او با يك فتوا، پشت استعمار پير
انگليس را لرزاند، نفوذ گفتار او در دل مردم طورى تأثير گذارده بود كه تا اندرون و
حرم سراى ناصرالدين شاه پيش رفته بود به گونه اى كه شاه را با آن قدرت به زانو در
آورد و اين در هم شكستن زمانى بود كه در اندرون خانه و دور از چشم مردمان به همسر
خود گفت: براى من قليانى آماده كن تا بكشم. زن جواب داد: اگر براى تو قليان مهيا
كنم بايد در مقابل تو چادر به سرم كنم.
هنگامى كه يكى از علماى بزرگ به ملاقات ميرزاى شيرازى رفت و اوضاع نابسامان ايران
را با ايشان در ميان گذاشت و او را از خطر واگذار نمودن امتياز تنباكو به يك سرمايه
دار انگليسى و اين كه اين اقدام، استقلال اقتصادى ايران را بر باد مى دهد و در
نهايت مسلمانان ايران را خوار مى كند با خبر كرد ميرزاى شيرازى (رحمه الله) در جواب
فرمود: امروز صبح در سرداب (مقدس) بودم آنچه كه بايد انجام دهم، به من گفته شد و من
اقدام خواهم كرد و آن فتواى معروف را نوشت: اليوم استعمال تتن و تنباكو باّى نحو
كان در حكم محاربه با امام زمان عليه السلام است. اين فتوى پشت استعمار انگلستان را
به لرزه در آورد.
مرحوم آية اللَّه حاج سيد محمد شيرازى از اين خاندان بزرگ برآمد و در چنان كانونى
پرورش يافت.
پياده مى روم
آية اللَّه العظمى آقاى حاج سيد عبدالهادى شيرازى قدس سره كه ديگر چهره برجسته اين
خاندان بود، سخت فروتن بود. در اواخر زندگى چشم هاى خود را از دست داده بود ايشان
كه با همان حال به قم مشرف شده بود، به ديدار آية اللَّه العظمى بروجردى قدس سره
رفت. پيش از رسيدن به منزل مرحوم بروجردى (رحمه الله) پياده شد و فرمود: بقيه راه
را پياده مى روم.
اين اقدام آن بزرگوار، به احترام يك مرجع شيعه بود. آن مرجع بزرگ با آن موقعيت علمى
و مراتب تقوا آن گونه از يك مرجع تقليد احترام و تجليل نمود كه حق نيز همين بود.
عدالت يا عصمت
پدر بزرگوار اين فقيد سعيد آية اللَّه العظمى آقا ميرزا مهدى شيرازى قدس سره شخصيت
شگرفى بود، بلكه مى توان در زهد و تقوا او را اعجوبه روزگار خواند. زمانى كه از
عدالت اين مرد بزرگ سخن به ميان آمد، گفته اند: بايد در مورد عصمت ايشان صحبت كرد.
او در زهد و تقوى و علم و عمل كم نظير بود.
مرحوم آية اللَّه حاج سيد محمد شيرازى قدس سره
در مورد مجاهد نستوه مرجع تقليد شيعيان، بزرگ مرد علم و عمل، حضرت آية اللَّه آقاى
حاج سيد محمد حسينى شيرازى (رحمه الله) كه بيش از شصت سال در انديشه سامان دادن
اسلام و مسلمانان، به ويژه مكتب تشيع بود و توانست در طول عمر با بركت خود حدود
پانصد مؤسسه و مسجد و مدرسه و حسينيه و...در بسيارى از كشورهاى اسلامى و غربى از
خود به يادگار بگذارد.
اين شخصيت كم نظير زنده بود تا دين و قرآن و ولايت زنده بماند. در اين جا به چند
مورد از تلاش هاى ايشان اشاره مى نمايم:
واقعه پانزده خرداد
يادم نمى رود كه در واقعه پانزده خرداد و هجوم جنايتكاران طاغوتى به مدرسه فيضيه،
عده اى از طلّاب را زدند و بردند و كشتند، آن روز به مناسبت بيست و پنجم ماه شوال و
شهادت امام جعفر صادق عليه السلام در مدرسه فيضيه منبر رفتم و پس از پايان مجلس تحت
تعقيب قرار گرفتم و پس از آن به كشور عراق مسافرت كردم. اين سفر روزهاى پر بار
زندگى مرا تشكيل داد. با آية اللَّه آقاى حاج سيد محمد شيرازى قدس سره اين مجاهد
بزرگ ديدارهايى طولانى داشتم. اين حقيقت را بايد بگويم در آن زمانى كه هيچ كس به
تشكيل حكومت اسلامى نمى انديشيد اين مرد مجاهد در آن روز به من فرمود: بايد در
ايران حكومت اسلامى تشكيل داد.
چون جريان انجمن هاى ايالتى و ولايتى زمان طاغوت را براى ايشان گفتم، به من فرمود:
چقدر روحانيت در ايران سعى و تلاش كرد و نيرو مصرف شد تا توانستند يك لايحه را لغو
كنند! بنا بر اين بايد حكومت اسلامى تشكيل داد.
اين گفتار از اعتقاد و باور او برخاسته و وجودش آكنده از اميد تشكيل چنين حكومتى
بود.
خدمات آية اللَّه شيرازى
ديگر اين كه پس از واقعه پانزده خرداد هيچ كس در عراق به اندازه آية اللَّه آقاى
حاج سيد محمد شيرازى قدس سره به انقلاب ايران كمك نكرد. آن مرحوم صداى مظلوميت
انقلاب مردم ايران را به گوش جهانيان رساند.
آن روز كه تلگراف هر كلمه اى يك فلس يا دو فلس بود اين مرجع فقيد هزار دينار پول
تلگراف داد، و خطاب به تمام رؤسا و شخصيت هاى سياسى و فرهنگى و دينى دنيا مخابره
كرد و صداى انقلاب را به گوش آنان رساند.
يادى از مرحوم قزوينى
به جا است از مرحوم حجة الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيد كاظم قزوينى قدس سره كه
بازوى قوى آية اللَّه آقاى حاج سيد محمّد شيرازى قدس سره بود يادى كنيم. او مؤسسه
اى فرهنگى دينى داشت به نام مكتب رابطة النشر الاسلامى. اين مؤسسه معارف شيعه را به
صورت كتاب رايگان به سراسر جهان مى فرستاد. اين اقدام مرحوم قزوينى انقلابى در
افكار دانشجويان كشورهاى سنى نشين به وجود آورد. آن روز در نجف اشرف به يكى از
دوستان گفتم: اگر بناست آخوند و اهل علم كار مثبت داشته باشند حاج سيد كاظم قزوينى
ميدان دار اين عرصه است.
اقامه نماز جماعت
مطلب سوّم اين است كه اين مرجع عاليقدر وقتى در كربلا بود نماز جماعت باشكوهى و با
حضور انبوه جمعيت در صحن مطهر حضرت سيدالشهدا عليه السلام به امامت ايشان برگزار مى
شد و ايشان يك تا يك ساعت و نيم بعد از اقامه نماز مى نشستند و جوان ها از شهرهاى
مختلف مى آمدند و از محضرشان استفاده مى كردند.
مرحوم آية اللَّه شيرازى (رحمه الله) با نسل جوان رفيق بود و آنان را تشويق و تقويت
مى كرد و در اخلاق سرآمد و بسيار مهربان بود. او مشوق علم، قلم و تبليغ بود. عجيب
اين است كه غالب اين خانواده هر كدام اهل قلم و نويسنده و تأليفاتى دارند و فرزندان
اين مجاهد بزرگ اهل تحقيق، انديشه و از استعداد فوق العاده اى برخور دارند.
تأليفات
تأليف فراوان و گسترده دامن از ويژگى هاى اين فقيد سعيد است. ايشان از نه سالگى
آغاز به تحصيل نمود و در هيجده سالگى كفاية الاصول را تدريس مى كرد و شاگردان زيادى
از محضر ايشان استفاده هاى علمى كرده اند آن گاه گام به عرصه تأليف نهاد كه ثمره
اين ميدان دارى بيش از هزار و دويست كتاب و جزوه هاى بزرگ و كوچك در موضوعات مختلف:
فقهى، اصولى، حكمت، تفسير، حديث و...را در برگرفته و به چاپ رسيده است.
ايشان يك دوره كتاب بحارالانوار علامه مجلسى (رحمه الله) و يك دوره وسائل الشيعه را
مباحثه كرد و اين توفيقات حاصل عمر با بركت و توفيقاتى است كه خدا به او عنايت
فرموده است.
در كويت
نكته پنجم اين كه وقتى مرحوم آية اللَّه شيرازى قدس سره از عراق به كويت رفتند
تحولى شگفت انگيز به وجود آورد. ايشان روزى فرمود: زمانى كه به كويت رفتم حتى يك
مجلس روضه امام حسين عليه السلام در منازل افراد نبود. آن ها را به برگزارى مجالس
عزادارى در خانه هاى شان تشويق كردم و سرانجام روزى كه از كويت خارج مى شدم سيصد
مجلس روضه خوانى ماهانه و هفتگى در خانه ها منعقد بود. ايشان مى فرمود: اين مجالس
روضه و لو يك جمله: السلام عليك يا ابا عبداللَّه عليه السلام باشد در محيط خانه و
خانواده آثار و بركات زيادى دارد كه بسيارى از خانواده ها ببركت مجالس روضه و توسل
هدايت شدند.
مبارزات با حزب بعث
مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى (رحمه الله) هماره با حزب بعث عراق در ستيز بود و
در اين راه از امكانات و ابزار مختلف استفاده مى كرد و همرزمى چون برادر شهيدش
مرحوم آية اللَّه حاج سيد حسن شيرازى قدس سره داشت كه او سرانجام در اين راه به دست
مزدوران يعنى به فيض شهادت نايل آمد.
آن عالم فرزانه و مجاهد خستگى ناپذير، شهيد سيد حسن شيرازى (رحمه الله) هزاران شيعه
را كه انحرافات فكرى داشتند و راه غلّو در پيش گرفته بودند، با پشتيبانى فقيد سعيد
آية اللَّه حاج سيد محمد شيرازى (رحمه الله) به صراط مستقيم هدايت نمود. به يك سخن
اين كه جز شهادت مرگى براى آن شهيد زيبنده نبود و سرانجام جام شهادت را سرفرازانه
سركشيد.
با غروب ستاره اى: ستاره اى ديگر طلوع مى كند
ديگر سخن اين كه سخن اميرالمؤمنين عليه السلام با اين بيت شريف مطابقت يافته است،
آن جا كه امام عليه السلام در نامه اى خطاب به عبداللَّه بن عباس والى بصره
فرمودند: به من خبر رسيده كه تو با قبيله بنى تميم بد رفتارى مى كنى و با خشونت با
آنان برخورد مى نمايى بدان: «انّ بني تميم لم يغب لهم نجم إلا طلع لهم آخر(6)؛ بنى
تميم خاندانى هستند كه چون ستاره اى از آن ها غروب كند ستاره اى ديگر در ميان آن ها
درخشيدن مى گيرد».
به حق، اين سخن اميرالمؤمنين عليه السلام با اين بيت شريف كاملاً تطبيق مى كند، چرا
كه مرحوم آية اللَّه العظمى ميرزا محمد حسن شيرازى (رحمه الله) تا مرحوم آية اللَّه
حاج سيد محمد شيرازى قدس سره ستارگانى بودند كه يكى پس از ديگرى در اين خاندان طلوع
كردند و خوش درخشيدند. اين مرد با آن همه فشارها كه بر او تحميل مى شد و با آن وضع
اطاق مسكونى و آن زيرزمينى كه همراه با رطوبت زياد بود و آن وضع لباس و پوشاك و غذا
و همه ابعاد زندگى اش براى مردم يك مكتب بود. امروز مؤسسات به يادگار مانده از
ايشان به بركت برادر بزرگوارشان فقيه عالى قدر حضرت آية اللَّه حاج سيد صادق شيرازى
- دامت بركاته - به همان صورت اداره مى شود، چه اين كه اميرالمؤمنين عليه السلام
فرمود: إن بنى تميم لم يغب لهم نجم إلا طلع لهم آخر.
شجره طيبه
واژه كلمه كه در آيه «ألم تركيف ضرب اللَّه مثلاً كلمة طيبه كشجرة طيبة» آمده و به
شخصيت ها تفسير شده است و عيسى عليه السلام روح اللَّه، كلمة اللَّه است به اين
معنى است كه شخصيت هاى بسيار عزيز و بلند مرتبه و انسان هايى كه به زينت علم و عمل
و تقوا و فضائل اخلاقى آراسته شده اند كلمة اللَّه خوانده شده اند.
محبّت اين بيت شريف
اين خاندان بزرگ و شريف كه خداوند محبت آنان را در دل هاى مردم قرار داده است چرا
كه حضرتش در قرآن فرموده است: «إن الذين امنوا و عملواالصالحات سيجعل لهم الرحمن
ودّا(7)؛ كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، به زودى [خداى ] رحمان
براى آنان محبتى [در دل ها] قرار مى دهد».
اين شخصيت بزرگ نيز از جمله كسانى بود كه خداى - عزوجل - محبت او را در دل هاى مردم
قرار داد. وقتى خبر دهشتناكِ در گذشت آية اللَّه شيرازى منتشر شد دوستداران، از
نقاط مختلف و از كشورهاى خليج، كويت، سوريه، لبنان و...خود را به قم رساندند تا در
مراسم تشيع اين مجاهد كبير شركت نمايند.
در پايان لازم مى دانم اين ضايعه بزرگ را به خاندان شيرازى و به برادر بزرگوارش
حضرت آية اللَّه حاج سيد صادق شيرازى - دامت بركاته - تسليت عرض نمايم:
گر چه در هر ماتمى خيزد غمى
فرق دارد ماتمى با ماتمى
اى بسا كَس مُرد در مرگش نسوخت
جز دل يك چند يار محرمى
ليك در فقدان يك مرد بزرگ
عالَمى گريد به مرگ عالِمى
1) ابراهيم (14)، آيه 24 و 25.
2) نهج البلاغه، خطبه 2.
3) نهج البلاغه، خطبه 96.
4) فيل (105)، آيه 3 و 4.
5) همان، خطبه 95.
6) نهج البلاغه، نامه 18.
7) مريم (19)، آيه 96.
|