|
بسم اللَّه الرحمن الرحيم
والسلام علّى يوم ولدت ويوم اموت ويوم ابعث حيّاً(1)؛
و درود بر من، روزى كه زاده شدم و روزى كه مى ميرم و روزى كه زنده برانگيخته مى
شوم.
سعادت و سلامت آرزوى انسان
هزاران سال است كه بشر در فكر سلامت و به دست
آوردن سعادت است. امروز نيز از مسائلى كه دنيا در فكر به دست آوردن آن است و حكومت
ها در تلاش شبانه روزى در راه فراهم آوردن آن براى ملت هاى خود هستند، سلامت و
سعادت است.
دو نظريه در ماهيت سعادت
دانشمندان براى رسيدن به سعادت دو نظريه ارائه
داده اند، يك عده به اصالة الاقتصاد معتقدند و گفته اند: بشر براى تأمين سعادت بايد
از جهات مادى مشكلى نداشته باشد وقتى از نظر اقتصادى و مالى در رفاه و آسايش بود به
سعادت نائل مى شود. در مقابل فلاسفه اند كه معتقدند سعادت براى انسان اين است كه
روح و روان خود را از عوارض ماديت جدا كند و روح و فكر و روان خود را صرف در امور
معنويت نمايد.
اسلام سعادت را در چه چيزى مى داند
حق اين است كه هر دو نظر خطا و اشتباه است و
آنچه اسلام و قرآن براى به دست آوردن اين گوهر گران بها بيان داشته اين است كه
سعادتمند در دنيا كسى است كه هم به امور دنيوى توجه داشته و هم به امور اخروى. دنيا
و آخرت هر دو را به نحو متعادل داشته باشد، چراكه تنها توجه به مسائل دنيوى و
اقتصادى، سعادت انسان را تضمين نمى كند و نيز تنها توجه به امور معنوى نمى تواند
انسان را به سعادت برساند كه در روايت آمده: ليس منّا من ترك دنياه لآخرته ولا
آخرته لدنياه(2)؛ آن كه دنيا را براى آخرت خود ترك كند و آخرت را براى رسيدن به
دنيا ترك نمايد، از ما نيست».
سه خواسته عيسى عليه السلام و يحيى عليه السلام
در قرآن مجيد آمده است حضرت عيسى عليه السلام
از خدا خواست كه سلامتى به ما عنايت فرما، سلامتى روز ولادت، و روز مرگ و روز
برانگيخته شدن در محشر.
سلامتى روز ولادت مراد سلامتى جسم است كه انسان روز تولد از نظر جسمى در سلامت باشد
كه گفته اند: عقل سالم در بدن سالم است، اما درباره سلامتى و سعادت روز مرگ، امام
موسى بن جعفر عليه السلام در سجده نماز خود اين دعا را مى خواند: أللهم إني أسئلك
الراحة عند الموت والعفو عند الحساب(3)؛ بار خدايا، راحتى به هنگام مرگ و گذشت به
هنگام حساب را از تو مسئلت مى كنم.
امام عليه السلام با اين دعا سلامت و سعادت هنگام مرگ را از خداوند خواسته است.
خبر شهادت به اميرالمؤمنين عليه السلام
در روايت آمده است: رسول خدا صلى الله عليه
وآله وسلم فرمود: يا على، مى بينم به دست اشقى الاولين والاخرين محاسن شريف تو به
خون سرت حضاب مى شود. اميرالمؤمنين عليه السلام عرض كرد: يا رسول اللَّه أفي سلامة
من ديني؟ قال صلى الله عليه وآله وسلم في سلامة من دينك.
آرزوى امام عليه السلام نيز اين بود كه در لحظه شهادت از نظر دين در سلامت و سعادت
باشد.
يك نكته قابل توجه
نكته اى در اين حديث قابل توجه است كه حضرت
على عليه السلام سئوال نكرد يا رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم دعا كنيد تقدير
تغيير يابد و از خدا براى من عمر طولانى و دفع بلا را بخواهيد. امام به طول سال ها
و سنوات و روزه ها و ماه ها توجه نكرد، چون معيار عمر طولانى داشتن نيست بلكه معيار
بازدهى و استفاده از عمر است.
عمر 65 ساله محدث قمى
مرحوم خاتم المحدثين حاج شيخ عباس قمى (رحمه
الله) بيش از 65 سال عمر نكرد. وقتى كتاب هاى ايشان را در زمينه دعا، رجال، تاريخ و
وقائع دوران خلفاء بنى اميه و بنى العباس مى بينيم در مى يابيم كه واقعاً از عمر
كوتاه خود استفاده كرد و بازده عمرش فراوان بود.
سلامت و سعادت در حين مرگ
اما سلامتى روز مرگ و سعادتمندى حين مرگ به
اين معنا است كه انسان بار امانت و مسئوليت هاى الهى را كه بر دوش دارد به سلامت و
سالم به منزل برساند، يعنى قبل از سؤال قبر يك نظر عميق به گذشته خود نمايد كه عمر
را تلف نكرده، عمر او در خوردن و خوابيدن تمام نشده، بلكه عمرش را در خدمت به مردم
و كار و تلاش براى احياى دين به آخر رساند باشد.
فقيه سعادتمند آية اللَّه العظمى شيرازى رحمه الله
سعادتمندى براى آن كسى است كه همانند آية
اللَّه العظمى شيرازى قدس سره از دنيا برود؛ همو كه لحظه آخر عمر وقتى به پشت سرش
نگاهى كرد بيش از يكهزار تأليف كه به اندازه لحظات زندگى خود مطالب نوشته و يك دوره
كامل از فقه شيعه بر جاى گذارده و نيز نگاهى به تدريس و تربيت شاگردان فراوان و زهد
و ترك دنيا، اين احساس در او به وجود آمد كه بار امانت و مسئوليت را سالم و سلامت
به منزل مقصود رساند و به سعادت و فوز عظيم نايل شد.
فقيه بى نظير در تأليف كتاب
اگر تاريخ زندگى فقهاء بزرگ شيعه را در طول
قرون گذشته ورق مى زنيم و تأليفات آنان را مطالعه كنيم در مى يابيم كه آثار اين
بزرگان است كه مكتب شيعه را نگه داشته و آنچه داريم از منابع علوم و نتيجه زحمات
فقهاى بزرگ ماست، از جمله: جواهر الكلام، وسائل الشيعه، بحار الانوار، كتاب الغدير
و كتاب هاى ديگر كه همگى محصول زحمات علماى شيعه است، اما در ميان همه مؤلفان از
فقهاى سلف با آن همه كتب فقهى، اثرى فقهى و پر محتوا چون دوره كامل و جامع 150 جلدى
الفقه سراغ نداريم كه البته اين دائرة المعارف فقه شيعه، نتيجه زحمات طاقت فرساى
آية اللَّه العظمى شيرازى قدس سره است.
در بين اهل قلم كسى كه عدد تأليفاتش به بيش از يكهزار و صد و هفتاد رسيده باشد سراغ
نداريم. دادن چنين آمارى با زبان آسان است، اما ايشان به تعداد موهاى سرش مطلب
نوشته نه مطالب ارتجالى، بلكه مطالب را با تفكر و تأمل انتخاب كرده و به صورت كتاب
درآورده است.
روزى چند كتاب الفقه را به من لطف فرمودند من يك جلد را نگاه كردم ديدم كه در موضوع
رهن نوشته شده بود ديدم در كتب فقهاى گذشته موضوع رهن با اين جامعيت نوشته نشده
است. عرض كردم كتاب جامعى است فرمود: فقه اسلام گسترده تر از اين است. از خدا مى
خواهم توفيق عنايت كند تا ديگر شقوق و فروع فقه اسلام را به دنياى اسلام عرضه
نمايم.
ابر مرد تاريخ شيعه
آية اللَّه العظمى شيرازى را بايد ابرمرد
تاريخ شيعه لقب داد. وجود معظم له اين گونه نيست كه ما برويم در مدرسه فيضيه ده
نفر، دو نفر، حتى يك نفر نظير ايشان را پيدا كنيم يا نظير ايشان را داشته باشند و
به ما نشان بدهند. مادر روزگار كمتر مى تواند چنين فرزندى به دنيا عرضه كند. در اين
جا به بعضى از اوصاف ممتاز اشاره مى نمايم
بزرگ مردى بود دين باور كه حتى از يك لحظه عمرش غافل نبود و هر گاه در محضر ايشان
وارد مى شدم يك فرع علمى و فقهى را مطرح مى كرد يا يك روايت و حديث يا يك مطلب قابل
استفاده بيان مى فرمود كه براى تمام حاضران قابل استفاده بود. او در هر مجلسى گوهر
افشانى مى كرد و همگان از محضرش فيض مى بردند.
زاهدى كم نظير
روزى براى ديدار ايشان به بيت معظم له رفتم.
گفتند: آقا تب كرده و نمى تواند بيرون بيايد. در حال رفتن بودم كه گفتند: بيا در
اندرون منزل از آقا عيادت كن. داخل شدم. به مادرش زهرا عليها السلام قسم ديدم بر
روى يك موكت پاره و كهنه كه در هر خرابه اى زير پاى هر فقيرى پيدا مى شود نشسته
است. تعجب كردم گمان من اين بود كه زندگى اندرونى ايشان داراى امكانات رفاهى مناسب
است. اين مرد بزرگى كه در سخاوت بى نظير، اما در زهد نيز كم نظير بود.
سخاوت و مساعدت
گاهى از اوقات محضر ايشان عرض مى كرديم براى
فلان آقا كه بيمار است كمكى بفرماييد يا در مورد تهيه جهيزيه فلان خانواده فقير
مساعدت نماييد مى فرمود تو خودت بگو من چقدر بايد كمك كنم هر مقدارى كه عرض مى
كرديم قبول مى كرد و عنايت مى فرمود.
بايد از اوقات و عمر استفاده كرد
يك روز نيز به اندرون منزل رفتم ايشان در
زيرزمين نشسته بودند در حال رفتن مواظب بودم كه عمامه ام به سقف درب ورودى اصابت
نكند. ديدم فضايى است تاريك نه هواى مناسب و نه فضاى مناسب، زيرزمين نيز نمناك بود.
عرض كردم: اين جا براى شما مناسب نيست! فرمود: فلانى بايد كار كرد فضا و جاى مناسب
مشكل نيست، بلكه بايد از حداقل امكانات حداكثر استفاده را برد.
ايشان گرفتار آرتروز پا بود. يكى از شب هاى ماه مبارك رمضان كه به ديدار او رفته
بودم، فرمود: شب تا صبح از درد پا نمى توانم لحظه اى بخوابم. زمانى خواستم از محضر
ايشان خارج شوم بلند شد، عرض كردم: آقا، من راضى نيستم بلند شويد، فرمود: شما راضى
باشيد يا نباشيد من وظيفه خودم را انجام مى دهم. اين اخلاق و صميميت كم نظير است.
فعاليت فرهنگى - علمى
از خصوصيات آية اللَّه العظمى شيرازى اين بود
كه در تمام نقاط مهم جهان مؤسساتى از جمله حسينيه تأسيس نمود. در كشورهاى عربى كه
مؤسسه هاى بى شمارى داشت. او در كشورهايى حسينيه ساخت كه مردم آن بودايى بودند تا
آنان را جلب و جذب آن حسينيه ها كند. در شوروى در زمان قدرت كمونيست ها در مركز
كمونيست ها حسينيه اى بنا كرد. هر كجاى روى زمين جمعيتى بود نماينده آية اللَّه
العظمى شيرازى با يك مركز اسلامى آن جا حضور داشت. شما اين ابتكار را در بين مراجع
شيعه كجا سراغ داريد؟
كسى كو ز دانش بَرَد توشه اى
جهانى است بنشسته در گوشه اى
قلبى مملوّ از محبت اميرالمؤمنين عليه السلام
شب آخر عمر پر بركت آية اللَّه العظمى شيرازى، آخرين شب جمعه قبل از پايان ماه
مبارك رمضان بود. به ديدار ايشان رفته بودم و در محضرش به يك مناسبتى صحبت از آخرين
لحظات عمر شخصيت هاى بزرگ شد. درباره محدث بزرگوار شيخ عباس قمى جريانى را عرض
كرده، گفتم: ايشان تا آخرين لحظه قلم از دستش نيفتاد وقتى با مرگ دست به گريبان بود
قلم از لاى انگشت او افتاد. محضر معظم له عرض كردم كه شنيدم از فرزند محدث قمى كه
گفت: پدرم در يك بالا خانه اى نشسته و كتاب ها اطرافش پراكنده بود. در هواى گرم نجف
اشرف نه پنكه اى داشتيم و نه وسائل خنك كننده ديگر. پدرم در حال نوشتن بود. او كه
در اواخر عمرش به بيمارى استسقا مبتلى شده بود كوزه اى آب در كنارش بود و ران هاى
پاى پدرم ورم كرده بود و از درد مى ناليد، اما در همان حال نگاهى به گنبد مطهر
اميرالمؤمنين عليه السلام كرده، عرض مى كرد: يا اميرالمؤمنين، مرا از در خانه ات رد
نكن چشم اميد من به در خانه شماست.
تا اين جمله را گفتم، رقّت قلبى به مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى دست داد و سيل
اشك از چشمانش سرازير شد.
به دور از هر گزافه گويى، در ميان اهل قلم افرادى اين گونه مخلص كم داشتيم.
نسل و نژاد بزرگ شيرازى
مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى از نسل و نژاد
دو ميرزاى بزرگ است. آية اللَّه العظمى ميرزا حسن شيرازى و ميرزا محمد تقى شيرازى؛
مى دانيم وقتى ميرزاى بزرگ، مفتى و منجى شيعه با فتواى خود كه «اليوم استعمال توتون
و تنباكو بأي نحو كان حرام و در حكم محاربه با امام زمان عجل اللَّه تعالى فرجه
الشريف است» پشت استعمار پير را شكست كه تصوير متن اين فتوا در موزه بريتانيا و
موزه شوروى سابق نگاهدارى مى شود.
فتوايى كه مورد بحث محافل علمى قرار گرفت
اين فتوا آن روز مورد بحث مراكز علمى قرار
گرفت و گفته اند: دو معيار فقهى براى حرمت مشروبات وجود دارد: مسكر بودن (مست
كننده) و مايع بالاصالة بودن است.
توتون و تنباكو نه مايع است نه مسكر چرا ميرزا فتواى صريح داد كه شرب توتون حرام
است؟
آنچه بيند عاقل اندر خشت خام
مى نبيند جاهل اندر آينه
آن روز ميرزاى بزرگ با نور الهى و فطانت و تيزبينى و آينده نگرى اين حكم را صادر
كرد. او چيزهايى را پيش بينى كرد كه ده ها سال بعد نتيجه اش ظاهر شد. ميرزا مى ديد
كه يك روز توتون است و تنباكو در دربار ناصرالدين شاه يك امر تشريفاتى است، اما يك
ماده افيونى به نام ترياك و هروئين كه پير و جوان را مبتلا مى كند پشت سر توتون و
تنباكو خوابيده كه بايد ملياردها خرج مبارزه با اين افيون شود و استعمار مى خواهد
با اين وسيله كشور اسلامى را ذليل كند.
آينده نگرى حاج آقا حسين قمى
در دوران زعامت آية اللَّه العظمى حاج آقا
حسين قمى قدس سره روزى يك نعلبكى را يك مقدسى آورده براى آقا كه عكس زن بر آن كشيده
شده بود و گفت شما فتواى داديد اگر زنى را بشناسند نگاه بر عكس او حرام است. اين
نقاشى عكس زن بر صفحه نعلبكى براى جلب و جذب مشترى است. آيا چاى خوردن در آن جايز
است؟ ايشان در جواب نوشتند: چاى خوردن در نعلبكى كه عكس زن در آن باشد حرام است.
گفته شد: صاحب عكس را نمى شناسيم، نگاه هم تحريك آميز نيست، اما فتوى ايشان بر حرمت
چاى خوردن از آن نعلبكى صادر شد.
علت حكم آينده نگرى او بود
آن روز آية اللَّه العظمى قمى با آينده نگرى
خود مى ديد كه اين مسئله بهانه اى خواهد شد و راه فساد و بى بند و بارى پيش روى
مردم باز مى شود. او سال هاى بى حجابى را مى ديد كه به جاى چادر مانتو مى پوشند و
هر روز از عرض و طول آن كاسته مى شود و محرك تر از زنان بى حجاب در خيابان ها رفت
وآمد مى كنند.
آينده نگرى مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى رحمه الله
مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى (رحمه الله)
از اين ريشه و دودمان است كه اين مطلب از كتاب ها و نوشته ها و هشدارها و تذكراتش
به دست مى آيد. او آينده نگر جهان تشيع بود. او به عنوان طبيبى دلسوز براى بيمارش
دستوراتى مى داد اگرچه دارو براى بيمار تلخ است، اما در دراز مدت سودبخش است و ان
شاء اللَّه آنچه از آية اللَّه العظمى شيرازى (رحمه الله) به يادگار مانده و نيز
پيش گويى ها، آينده نگرى ها و نظرهاى ايشان را لحاظ داشته باشيم تا از آينده اى
روشن برخوردار شويم.
او از ميان ما رفت، اما...
آن فقيه عالى مقام و آينده نگر و دلسوز از
ميان ما رفت، اما كتب سودمند در موضوعات گوناگونى براى ما به يادگار گذاشت. از اين
بيت شريف يادگارهايى است، چون: فرزند برومندش آية اللَّه حاج سيد رضا شيرازى با
آينده اى روشن و نيز برادر بزرگوارش حضرت آية اللَّه العظمى حاج صادق شيرازى بر جاى
گذارد كه آن مرحوم با خط مبارك و با مهر و امضاى خود فقاهت و اجتهاد و جامعيت ايشان
را تأييد كرده.
متن اجازه اجتهاد به خط آيت اللَّه العظمى شيرازى رحمه الله
بسم اللَّه الرحمن الرحيم
الحمد للَّه رب العالمين الصلوة والسلام على محمد صلى الله عليه وآله وسلم وآله
الطاهرين.
از آن جا كه مرتبه عالى از اجتهاد و مقام بلند تقوا و عدالت و اجتهاد جناب مستطاب
آية اللَّه حاج سيد صادق شيرازى - دامت تأييداته - براى اين جانب محرز و مسلم بوده
و صلاحيت فتوا و تقليد و تصدى آنچه از شئونات فقيه عادل است در ايشان مشاهده كردم،
لذا تقليد و رجوع به ايشان در كليه امورى كه نياز به اذن مرجع عادل مى باشد را جايز
مى دانم، چنان كه ايشان را به تقواى بيشتر و رعايت احتياط كه در همه حال راه نجات
است توصيه نموده و برادران ايمانى خود را به ملازمت و متابعت در همه حال به بهره
مند شدن از وجود او در همه زمينه ها سفارش مى نمايم واللَّه ولى التوفيق: (محمد
الشيرازى) امضاء با مهر مبارك.
آية اللَّه العظمى حاج سيد صادق شيرازى - دامت بركاته - در يك استفتا براى مقلدين
آية اللَّه العظمى حاج سيد محمد شيرازى (رحمه الله) بقاء بر تقليد را مطلقاً جايز
دانسته چه در مسائل عمل كرده و چه در مسائلى كه مقلد تا به حال بدان عمل نكرده است.
اشعار حضرت ولى عصر عليه السلام در فقدان شيخ مفيد رحمه الله
لا صوّت الناعى بفقدك أنه
يوم على آل الرسول عظيم
ان كنت قد غيبت فى حدث الثرى
فاالعلم والتوحيد فيك ميقيم
مقام علم و عالم
آن را كه علم و دانش و تقوا مسلم است
هر جا قدم زند قدمش خير مقدم است
كس را به مال نيست بر اهل كمال فخر
علم است آن كه مَفْخر اولاد آدم است
جاهل اگر چه يافت مقدم مؤخر است
عالم اگر چه يافت مؤخر مقدم است
جاهل به روز فتنه ره خانه گم كند
عالم چراغ جامعه و چشم عالم است
1) مريم (19)، آيه 33.
2) من لا يحضره الفقيه، ج 3، ص 156.
3) كافى، ج 3، ص 323. |