|
:: شكور بودنِ خدا
:: وظايف مهم بانوان
:: وجوب تعليم و تعلّم
:: ضرورت تعليم عقايد به فرزندان
:: فاطمه زهرا عليهاالسلام و آموزش
:: آموزش علوم اهل بيت عليهم السلام
:: تربيت فرزند
:: ضرورت آموزش عملى و رفتارى
:: از خود شروع كنيم
:: از اتاقى كوچك تا مدارسى بزرگ
:: برآوردن نياز ساير بانوان
:: يك كار مخلصانه و رشد شگفت آن
:: ضرورت همّتِ بانوان
:: چه كسى مسئول است؟
:: دروغ مجاز
:: رفع حوائج خانم ها
:: أبان بن تغلب و طواف ناتمام
:: صندوق هاى قرض الحسنه
:: اخلاق، راز موفقيت
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين وصلّى الله
على محمد وآله الطاهرين ولعنة الله على اعدائهم أجمعين
روزهاى پايانى ماه مبارك رمضان است و هركس در روزهاى
گرامى و شب هاى گران قدر اين ماه خدمتى انجام داده و
يا در راه گسترش فرهنگ اسلام و قرآن زحمتى كشيده، دعا
خوانده، نمازهاى مستحبى به جا آورده، يا اطعام كرده
باشد، همه آن ها در پرونده اعمالش ثبت و ضبط مى گردد و
به فرموده قرآن، ذره اى از آنها نابود نخواهد شد.
همچنين بانوان ارجمندى كه در منازل، حسينيه ها، حرم
هاى مطهر معصومين عليهم السلام يا فرزندان و نوادگان
آنان و يا در حرم مطهر كريمه اهل بيت، حضرت فاطمه
معصومه عليهاالسلام براى ساير خانم ها سخنرانى كرده
اند و يا خانم هايى كه به سخنرانى ها گوش داده و يا هر
عمل خير ديگرى انجام داده اند، نزد خدا محفوظ خواهد
ماند و خداى متعال در دنيا و آخرت آن را جبران خواهد
كرد، به گونه اى كه وقتى شخص متوجه مى شود آن پاداش
بزرگ در عوض فلان عملِ به ظاهر كوچك است، بسيار حسرت
مى خورد كه چرا اعمال بيشترى همانند آن عمل انجام
نداده؟ و چرا در آن راه بيشتر موفق نبوده است؟ اگر
كوتاهى كرده باشد در آن هنگام حسرت مى خورد كه چرا در
انجام كارهاى خير كوتاهى كرده است. بنابراين، در اين
روزهاى پايانى ماه مبارك رمضان، كوشش كنيد براى آخرت
خود، اندوخته اى فراهم آوريد.
:: شكور بودنِ خدا
يكى از نام هاى خداى ـ تبارك و تعالى ـ كه معمولاً در
شب هاى قدر در دعاها و به خصوص در دعاى جوشن كبير
خوانده ايد «شكور» است، يعنى خدا، خوب و دقيق و افزون
بر استحقاق افراد، از آنان سپاس گزارى مى كند. خداى
متعال در قرآن به آل داوود دستور داده است كه عملاً
سپاس گزار باشند، آن جا كه مى فرمايد:
«اعْمَلُوا ءَالَ دَاوُ دَ شُكْرًا...»[1]؛ اى
خاندان داوود، شكرگزار باشيد.
همان گونه كه در قرآن آمده است، خداى متعال در گفتار و
عمل، شكرگزارى مى كند، بدين صورت كه با دادن سلامتى،
عزت، علم، تقوا، عمر، توفيق، اولاد و انواع بخشش هاى
مالى و مادى، اعمال ما را جبران خواهد كرد.
به هر حال، با توجه به اين كه خداى متعال خود از شما و
همه كسانى كه در راه او خدمت مى كنند سپاسگزارى مى
كند، قطعا به صورت عملى از شما سپاس گزارى خواهد كرد،
چه اين كه خود را «شكور» خوانده است.
:: وظايف مهم بانوان
وظيفه خود مى دانم در اين روزهاى پايانى ماه مبارك
رمضان، درباره سه وظيفه مهم بانوان محترم مطالبى به
عنوان تذكر بيان كنم. البته ادله شرعى، رعايت و انجام
اين وظايف را جزء واجباتِ كفايى مى دانند.
سه وظيفه مهم بانوان محترم: تعليم و تعلّم، تربيت
فرزندان و افراد جامعه و رفع حوائج بانوان است.
:: وجوب تعليم و تعلّم
همان گونه كه مستحضريد، مردان تا حدودى در مسأله تعليم
و تعلّم، تربيت و قضاء حوائج مردم تلاش مى كنند، اما
بانوان محترم على رغم اين كه اهميت و ضرورتِ پرداختن
به اين مسائل در ميان آنان بيشتر و ضرورى تر است، ولى
خيلى كمتر از حد نياز در اين امور تلاش كرده اند كه با
توجه به ادله شرعىِ موجود در اين باره، واجب است
بانوان محترم خود مسئوليت اين امور را بر عهده گيرند.
بنابراين، بر بانوان محترم واجب عينى است كه عقايد،
اخلاق و احكام اسلامى و واجبات و محرمات را فرا گيرند
و به آن ها عمل كنند و واجب كفايى است كه اين ها را به
ديگران نيز آموزش دهند.
همان گونه كه يك دختر مسلمان وقتى نُه سالش تمام و
وارد سن ده سالگى و از نظر شرع بالغ و مكلّف شد بر او
واجب است نمازهاى روزانه را به جا آورد، نيز بر او
واجب است به اصول دين اعتقاد پيدا كند، يعنى بايد به
وجود خداى يكتا و صفات ثبوتيه و سلبيه او و به عدل،
نبوت، امامت و معاد ايمان بياورد و عقيده پيدا كند. به
ديگر بيان بايد به طور يقينى باور كند خدايى هست و آن
خدا، واحد و عادل است و نيز باور كند كه خدا براى
هدايت مردم پيامبرانى فرستاده است كه اولين آنان حضرت
آدم عليه السلام و آخرين شان حضرت محمد بن عبداللّه
صلى الله عليه و آله ، خاتم و اشرف انبيا هستند. نيز
دخترى كه نُه سالش تمام شده واجب است عقيده داشته باشد
كه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله دوازده جانشين
دارند كه امامان به حق هستند و اولين آنان، حضرت
اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام و آخرين شان
حضرت بقية اللّه ، حجة بن الحسن(عجل اللّه فرجه) است.
نيز عقيده داشته باشد هركس كه از دنيا مى رود، روزى
زنده خواهد شد و در برابر اعمال نيك، مستحق ثواب خواهد
بود و در برابر ارتكاب گناهان و زشتى هايى كه انجام
داده ـ اگر مشمول عفو خداى متعال قرار نگرفته باشد ـ
كيفر خواهد شد.
:: ضرورت تعليم عقايد به فرزندان
نكته مهم در اين مسأله اين است كه بايد اصول دين به
دخترانى كه وارد ده سالگى شده اند، به گونه اى آموزش
داده شود كه به يقين برسند، يعنى همان گونه كه مثلاً
به دانش آموز دوره ابتدايى، جدول ضرب را مى آموزند كه
باور مى كند دو ضرب در ده مى شود بيست، همين طور هم
بايد در حد فهم آنان، اصول دين به گونه اى به آنان
آموزش داده شود كه به آن ايمان پيدا كنند. بر ديگران
نيز واجب است با گفت وگو و ارائه استدلال هاى قابل فهم
براى آنان، به محكم تر شدن باورشان به عقايد اسلامى
كمك كنند.
زمانى كه نُه سال قمرى دختر تمام شد، واجب است علاوه
بر اعتقاد به اصول دين، اخلاق اسلامى را فرا گيرد. بر
ديگران نيز واجب است آنان را به رعايت و پاى بندى به
اخلاق پسنديده و دورى جستن از محرمات و اخلاق ناپسند،
تشويق كنند. همچنين يك دختر نُه ساله، بايد احكام
اسلام را، مانند: تقليد، طهارت، نماز، روزه و امثالهم
را به اندازه اى كه به آنها نياز دارد، به خصوص واجبات
و مبطلات نماز، شكيات، واجبات و مبطلات روزه، وضو،
غسل، فرق واجبات و مستحبات و ساير اعمال عبادى را فرا
گيرد. نيز احكام حرام مانند: دروغ گفتن، تهمت زدن، ظلم
كردن، دخالت در اموال ديگران بدون اجازه صاحبش، و
مانند اينها را از همان ابتداى تكليفش فرا گيرد و
ديگران نيز در برابر آنان مسئوليّت دارند كه در
فراگيرى احكام كمك شان كنند.
:: فاطمه زهرا عليهاالسلام و آموزش
در اين باره روايتى نقل شده است كه براى اثبات اهميت
اين موضوع از اعتبار قوى برخوردار است. مضمون روايت
اين است كه:
روزى خانمى دخترش را خدمت حضرت زهرا عليهاالسلام
فرستاد تا چند مسأله از ايشان بپرسد. هنگامى كه خدمت
آن حضرت رسيد، مسائل خود را يكى پس از ديگرى عنوان كرد
و ايشان به همه آنها جواب دادند، تا اين كه سؤال كننده
متوجه شد، آن حضرت پاسخ ده مسأله او را داده اند. از
اين رو شرمنده شد و از اين كه وقت ايشان را گرفته بود
معذرت خواست، اما حضرت زهرا عليهاالسلام در پاسخ اين
معذرت خواهى او مطلبى فرمودند كه براى تمام بانوان
محترم و مؤمنِ تاريخ درس سازنده اى است.
ايشان فرمودند: پاداش اين عمل به قدرى عظيم است كه
آگاهى از آن پاداش، خستگى مرا مى زدايد.
آن حضرت در قالب يك مثال و براى آشنا كردن او با پاداش
چنين كارى فرمودند:
اگر شخصى را اجير كنند تا بار سنگينى را از كوه بالا
ببرد و دستمزد هنگفتى براى او تعيين كنند، آن شخص با
وجود اين كه بايد آن محموله سنگين را بالاى كوه ببرد،
اما احساس خستگى نمى كند، زيرا مى داند در برابر انجام
اين كار، دستمزد زيادى دريافت مى كند. به عنوان مثال
اگر مزد كارگرى روزى يك چهارم مثقال طلا باشد، اما به
او بگويند كه براى انجام اين عمل يك كيلو طلا به شما
مى دهيم ـ كه بيشتر از درآمد حدود سه سال يك كارگر است
ـ او ديگر احساس خستگى نمى كند، يعنى هرچند سنگينى بار
و سختى بالا بردن آن از كوه، او را مى آزارد اما با
رضايتمندى تمام و كمال ميل و رغبت اين سختى و خستگى را
تحمل مى كند و كار خود را به انجام مى رساند.
شما خانم هاى محترم نيز چون مى دانيد هر مسأله اى كه
به دختر خود، يا ساير دختران آموزش مى دهيد چقدر براى
شما پاداش در بردارد، از اين رو هرچند اين كار وقت شما
را بگيرد و يا در اين راه خسته شويد، همين كه پاسخ
حضرت زهرا عليهاالسلام را به خاطر آوريد، خستگى تان را
مى زدايد.
از ديگر سو همان گونه كه بر شما واجب است احكام دين را
به ساير خانم ها آموزش دهيد، بر آن ها نيز واجب است كه
واجبات و محرمات را فرا گيرند. مثلاً يك خانم شوهردار،
بايد وظايف واجب خود را در برابر شوهرش و نيز محرماتى
كه بايد نسبت به شوهر از آنها دورى كند فرا بگيرد.
همچنين بايد خانم ها واجبات و محرمات خود را نسبت به
پدر، مادر، فرزند و به طور كلى، نسبت به محارم و غير
محارم فرا گيرند.
:: آموزش علوم اهل بيت عليهم السلام
در روايت صحيح وارد شده است كه امام رضا عليه السلام
در حق كسى كه وظايف شرعى خود و علوم اهل بيت عليهم
السلام را فرا گيرد و به ديگران نيز آموزش دهد دعا
فرمودند.
شايد مردان تا اندازه اى نسبت به اين مسئوليّت انجام
وظيفه مى كنند ـ هرچند كافى نيست ـ اما خانم ها كمتر
از مردان در اين زمينه تلاش مى كنند. از اين رو بايد،
عده اى از خانم ها مسئوليّت انجام اين واجب را به عهده
گيرند تا از مسئوليّت ديگران كاسته شود. اساسا واجب
كفايى، يعنى اين كه همه مكلّفانى كه توانايى دارند،
نسبت به انجام آن مسأله، مسئول هستند.
مثلاً اگر در همين جلسه دختر خانمى گرفتن وضو و احكام
آن را نداند يا احكام غسل، واجبات نماز، شيوه تيمم
كردن يا واجبات و محرمات را نداند و خانمى بتواند به
او آموزش دهد، اما اقدام نكند و وظيفه تعليم را ترك
كند، به فتواى همه مراجع تقليد ـ از هزار سال قبل تا
به امروز ـ او مرتكب گناه شده است، يعنى اگر از ميان
گروهى كه حكم مسأله را مى دانند، يك نفرشان آن را بيان
كند، از ديگران رفعِ تكليف شده است، اما اگر هيچ كدام
او را با احكام و وظيفه شرعى اش آشنا نكردند، در اين
صورت همه مرتكب گناه شده اند. همچنين اگر خانمى حكم
مسأله اى را نمى داند، اما مى تواند آن را در رساله
عمليّه مطالعه و يا از ديگرى سؤال كند، بر او واجب است
حكم آن را فرا گيرد و به كسى كه حكم مسأله را نمى داند
آموزش دهد و چنانچه در اين زمينه كوتاهى كند، گناهكار
محسوب مى شود، مگر آن كه توان فرا گرفتن آن را نداشته
باشد كه در اين صورت معذور است.
به هر حال، اگر واجب كفايى زمين بماند خداى ـ تبارك و
تعالى ـ همه مكلّفان را كيفر مى كند كه چرا واجب را
انجام نداده اند؟ و اگر ندانستن احكام را بهانه قرار
دهند، بازخواست شان مى كند كه چرا فرا نگرفتيد؟ با
توجه به اين كه امروزه رساله هاى عمليه، تقريبا در
دسترس همگان است، همه بايد احكام را فرا گيرند و به
ديگران نيز آموزش دهند. حضرت امام رضا عليه السلام
درباره فراگيرى علوم اهل بيت عليهم السلام و نشر آن مى
فرمايند:
رحم اللّه من يتعلم علومنا ويعلمها الناس[2]؛
رحمت خدا بر كسى باد كه علوم ما را فرا گيرد و آن را
به ديگران آموزش دهد.
بنابراين، يكى از وظايف خانم ها مسأله تعليم و تعلّم
واجبات و محرمات است. مثلاً خانمى كه شب عروسى اوست،
خانم هايى كه با او در ارتباط هستند بايد مسائل واجب و
حرام را به او آموزش دهند. اگر عروس، حكم مسأله اى را
نمى داند و ديگر خانم ها مى دانند، بر آنان واجب است
به او آموزش دهند و اگر نمى دانند بايد احكام مورد
نياز و ابتلاى او را فرا گيرند و به او آموزش دهند.
البته خود عروس نيز بايد در پى فرا گرفتن احكام مورد
نياز خود بوده باشد، اما اگر به هر دليلى فرا نگرفت،
بر ديگران واجب است او را از احكام مورد ابتلا آگاه
كنند، چرا كه وجوب از آنها ساقط نمى شود و وجوب آن
مانند وجوب نماز است، بلكه ـ چنان كه امام معصوم عليه
السلام فرمودند ـ از وجوب نماز هم مهم تر است.
همچنين بانوان محترم حاضر در مجلس كه در پايان اين ماه
مبارك رمضان توفيق يافته اند انبوه ثواب ها و فضائل را
كسب كنند، بايد با انجام وظايف خود در نگهدارى آن ثواب
ها سخت بكوشند و بر آن بيفزايند.
:: تربيت فرزند
مطلب دوم، تربيت فرزندان است كه بايد به آن توجه داشت.
روشن باشد كه تربيت، امر و نهى تنها نيست، بلكه امر و
نهى، بخشى و نوعى از تربيت است كه گفتارى است، اما
بايد بدانيم كه تربيت، به عمل هم نياز دارد، يعنى مادر
بايد از هر نظر مربى فرزندان خود باشد، هم واجبات و
محرمات را به آنان آموزش دهد، هم به گونه اى عمل كند
كه آنان نيز اهل عمل شوند. اين را نيز بدانيد كه خداى
ـ تبارك و تعالى ـ اين مسائل را براى امتحان ما قرار
داده است.
تا آن جا كه به ياد دارم، مرحوم والد ما ـ خدا ايشان و
همه گذشتگان را رحمت كند ـ تا آخر عمرشان همواره قبل
از اذان صبح بيدار بودند و حتى زمانى كه ايشان سخت
بيمار بودند و گاهى از اول شب تا سحر، بر اثر شدت
بيمارى بيدار بودند، شاهد بودم كه اگر خوابشان مى برد،
فقط چند دقيقه بود و بيدار مى شدند و زمانى كه به
ايشان گفته مى شد كه شما خسته ايد، خوب است بخوابيد، و
هنوز اذان صبح نشده و واجب نيست كه بيدار بمانيد، مى
گفتند: خوابم نمى برد.
با وجود اين كه نياز به خواب داشتند و خيلى هم خسته
بودند، اما مى گفتند خوابم نمى برد. خود ايشان درباره
كم خوابى خود مى فرمودند:
اين خصوصيت بر اثر تربيت مادرم مى باشد، زيرا در سه يا
چهار سالگى، شاهد بودم كه مادرم بلند مى شد و نماز شب
مى خواند. ايشان با وجود اين كه در جوانى همسر خود را
از دست داده بود و سرپرستى چند فرزند يتيم خردسال را
به عهده داشت، در عين حال سحرها مرا بيدار مى كرد و
مقدارى نخودچى به من مى داد و مى گفت: اين نخودچى ها
را برايت آماده كرده ام. به ياد دارم كه در همان
طفوليت و كودكى در آن وقتِ شب بيدار مى شدم، چرا كه در
آن موقعيت سنى نخودچى برايم بسيار مهم بود. از اين رو،
مادرم مقدارى نخودچى، به اندازه مشت يك كودك سه چهار
ساله به من مى داد و مى گفت: در كنار سجاده من بنشين و
به من نگاه كن و به من سفارش مى كرد آن ها را يكجا در
دهانم نگذارم، بلكه يك عدد آن را در دهانم بگذارم و
وقتى خوردم يك عدد ديگر را. من نيز همين كار را مى
كردم و به دليل علاقه اى كه به نخودچى ها داشتم مى
نشستم و تا آخر نماز شب به ايشان نگاه مى كردم. در
نتيجه، اين شيوه باعث شد، من يك شب، دو شب، يك ماه، دو
ماه، يك سال و... به علت علاقه به نخودچى سحرخيز شوم.
مقصودم از نقل داستان فوق اين است كه اين شيوه تربيتى
به گونه اى تأثير گذاشته بود كه ايشان حتى در كهنسالى
و با وجود شدت بيمارى خوابشان نمى برد و البته مى
دانستند كه مادرش پاداش عظيمى دارد.
:: ضرورت آموزش عملى و رفتارى
بنابراين، تربيت فقط امر و نهى نيست، بلكه كسى كه مى
خواهد فرزند خود را تربيت كند، بايد مسائل را به او
آموزش دهد و از جهت عملى نيز به آن ها پاى بند باشد تا
فرزند تربيت شود. مثلاً اگر پدر يا مادر، صد بار فرزند
را به پرهيز از دروغگويى بخوانند، اما خود در حضور او
به ديگران دروغ بگويند، دروغ گفتن در مغز و ضمير
ناخودآگاه فرزند عادى جلوه مى كند و دروغ گفتن را چيز
زشتى نمى داند. از اين رو كسى كه مى خواهد فرزندش دروغ
نگويد، بايد ضمن اين كه به او تعليم مى دهد كه دروغ
گفتن عمل زشت و حرامى است، سعى كند، حداقل در حضور
فرزندش دروغ نگويد، هرچند دروغ گفتن مطلقا حرام است و
به هيچ نحوى نبايد دروغ گفت، اما براى تربيت فرزند،
حداقل در حضور او نبايد دروغ گفت.
انسان نه تنها در مورد تربيت فرزند خود، بلكه نسبت به
تربيت همه فرزندان جامعه مسئول است، چه اين كه پيامبر
اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمايند:
كلّكم راع و كلّكم مسئول عن رعيّته[3]؛ همه شما
نسبت به رعيت خود، مسئوليد.
صريح اين سخن گهربار پيامبر صلى الله عليه و آله اين
است كه شما خانم به عنوان مادر، خواهر، فرزند و همسر،
نسبت به فرزند، خواهر، برادر و شوهر خود و فرزندان
جامعه مسئول هستيد.
:: از خود شروع كنيم
بى ترديد بسيارى از شما بانوان محترم حاضر در مجلس، در
منزل خود اتاقى هرچند كوچك، داريد كه بتوانيد در ايام
تعطيلىِ مدارس يا در طول سال تحصيلى، نيم ساعت، يك
ساعت يا بيشتر، دختران جوان و نوجوان را به منزل خود
دعوت كنيد و در حد توان خود و به اندازه اى كه اميد
پاداش از خداى منان داريد، براى آموزش و تربيت آنها
بكوشيد. بدانيد كه در صورت توان، بر شما واجب است به
آنها اصول دين، احكام و اخلاق اسلامى را آموزش دهيد و
علاوه بر آموزش مسائل دين، آنان را به اين آداب
بپرورانيد. مبادا تصور كنيد اين كار مستحب است، نه،
جزء واجبات كفايى است، يعنى اگر كسى اين وظيفه را
كاملاً انجام داد، در آن صورت اين واجب از عهده ديگران
ساقط خواهد شد، اما تا زمانى كه انجام اين واجب محرز
نشود، همه بايد آماده انجام آن وظيفه باشند.
در جامعه ما دختران دبستانى، راهنمايى، دبيرستانى،
دانشگاهى و به طور كلى دختران جوان و نوجوان واجب
التعليم فراوانى وجود دارند كه بايد عده اى از بانوان
محترم آنان را در منزل، مسجد، حسينيه يا مدارس، دعوت و
تربيت كنند. ديگر اين كه زمينه بايد چنان فراهم شود كه
اگر خانمى سؤالى دارد مجبور نباشد حضورا يا از طريق
تلفن از يك عالم، واعظ، يا مرجع تقليد مرد سؤال كند.
شما بانوان محترم بايد مسئوليت تربيت و آموزش احكام به
زنان را بر عهده گيريد، چرا كه اين مسئوليت ـ چنان كه
امام معصوم عليه السلام فرمودند ـ از فريضه نماز هم
مهم تر است و آثار مثبت و سازنده آن نيز براى هميشه
باقى مى ماند.
:: از اتاقى كوچك تا مدارسى بزرگ
شخصى برايم داستانى نقل كرد كه مربوط به حدود هفتاد
سال پيش است. وى مى گفت: من تازه ازدواج كرده بودم و
يك منزل اجاره اى داشتم كه دو اتاق كوچك داشت. اتاق
كوچك تر را براى پذيرايى قرار داده بوديم و در اتاق
ديگرى كه كمى بزرگ تر بود زندگى مى كرديم. اتاق
پذيرايى ما ظرفيت حدود ده نفر را داشت. چون در زمان
پهلوى اول (رضا خان) مدارس دختر و پسر مختلط شد و حجاب
را منع كرد، با خود فكر كردم در حد توان خودم انجام
وظيفه كنم. از اين رو، به برخى از بستگان و همسايگان
گفتم: حاضرم به صورت رايگان به كودكان پسر شما اصول
دين، احكام و اخلاق آموزش بدهم. چون در آن زمان ساعات
درس مدارس صبح تا عصر بود، به آنان اعلام كردم صبح تا
عصر آماده هستم به فرزندان شما آموزش بدهم. عده اى از
پيشنهاد من استقبال كردند و فرزندان خود را براى آموزش
به منزل ما فرستادند، اما چيزى نگذشت كه تعداد آنها
بيشتر شد و آن اتاق كوچك گنجايش همه آنان را نداشت.
لذا از همسرم خواستم اتاق بزرگ تر را به كلاس درس
اختصاص دهيم و محل زندگى خود را به آن اطاق كوچك منتقل
كنيم. همسرم نيز قبول كرد و با گذشت چند سال بر اثر
افزايش تعداد دانش آموزان ظرفيت منزل پر شد و مجبور
شديم محل جديدى براى اين كار اجاره كنيم و همچنان اين
جريان ادامه يافت تا اين كه آن اتاق كوچك با چند دانش
آموز، تبديل به چندين مدرسه شد.
مطمئن باشيد خداى ـ تبارك و تعالى ـ به عمل مخلصانه
كمك مى كند، چرا كه:
ماكان للّه ينمو؛ آنچه براى خداست رشد مى كند.
هر چند آن شخص از دنيا رفته است، اما بى ترديد به پاس
پرورش هزاران شاگردى كه مستقيم يا غير مستقيم، بر اثر
كوشش او تربيت يافته اند، خداى سبحان پاداش عظيمى به
او عطا كرده است. در مقابل، آنان كه مى توانستند در
اين زمينه كارى انجام دهند و ندادند، مقصرند و بايد در
قيامت پاسخ گوى ترك وظيفه خود باشند، زيرا در نتيجه
كوتاهى آنها ميليون ها انسان، سستْ اعتقاد و غير
ملتزمِ به احكام الهى در جامعه به وجود آمدند كه سبب
ظلم، فساد، فقر، مشكلات و گناه در جامعه شدند.
شما بانوان محترمى كه در اين مجلس حضور داريد، پس از
ماه مبارك رمضان در حدى كه توان داريد در امر تعليم و
تربيت، كه دو مسئوليت بسيار مهم است، كوشش كنيد.
:: برآوردن نياز ساير بانوان
مطلب سوم، رفع حوائج و مشكلات بانوان است. روشن است كه
براى خانم ها صدها مشكل وجود دارند كه بايد سعى در
برطرف كردن آنها داشت. بخش ناچيزى از آن همراه با
اضطراب، از طريق تلفن يا با پرسيدن از يك عالم نامحرم
پاسخ داده مى شود، اما بقيه آن مشكلات براى آنان
همچنان باقى مى ماند. بنابراين، بايد شما بانوان محترم
مسئوليت رفع تمام نيازها و مشكلات خود را خودتان به
عهده بگيريد، زيرا از مشكلات خود آگاه تريد. از اين رو
بايد گروهى از بانوان محترم مسئوليت اين موضوع را به
عهده بگيرند و از منازلشان به جاى مدرسه استفاده كنند.
البته لازم نيست محل آموزش، با نام و نشان و پرزرق و
برق باشد و اگر كسى همت و قدرت بيشترى دارد مى تواند
مدرسه اى با نام و نشان مشخص براى پاسخ گويى به مشكلات
خانم ها ايجاد كند و براى انجام اين هدف از ديگران كمك
مالى بگيرد. مى دانيم اكثر مساجد، مدارس و حسينيه هايى
كه به همت مردان ساخته شده است، با كمكِ جمعىِ مردم
بوده است. شما نيز از همين شيوه استفاده كنيد و مراكز
ويژه پاسخ گويى به مسائل خانم ها ايجاد كنيد.
:: يك كار مخلصانه و رشد شگفت آن
در يكى از شهرهاى بسيار معروف و مهم، حسينيه مجللى
ديدم كه وقتى جوياى تاريخ آن شدم، گفتند: هزينه آن را
يك كارگر، به تنهايى تأمين كرده است. يكى از شاگردانِ
بانىِ مسجد، ماجرا را اين گونه برايم نقل كرد:
وى چند شاگرد داشت و شب ها پس از حسابرسى، و پرداخت
دستمزد شاگردان، يك سوم از درآمد روزانه خود را براى
خدمت به دستگاه و اهداف امام حسين عليه السلام اختصاص
مى داد و هنگامى كه مبلغ قابل توجهى پس انداز كرد،
قطعه زمينى با نيّت بناى حسينيه، در خارج شهر خريد و
در پاسخ كسانى كه به او مى گفتند كه اينجا دور افتاده
است و روزها هم افراد از ترس حيوانات درنده به تنهايى
در اين منطقه تردد نمى كنند، مى گفت: من به اندازه
توانم تلاش كردم و خدا ـ ان شاء اللّه ـ به همين زمين
بركت مى دهد و روزى حسينيه خواهد شد. همان برهوت،
امروز ـ بحمداللّه ـ يكى از حسينيه هاى مجلل شهر است.
پسر آن مرحوم نيز برايم نقل كرد: دولت قصد داشت اين
حسينيه را براى ايجاد فضاى سبز به مبلغ پانزده ميليارد
تومان از من بخرد، ولى به آنان گفتم: اين حسينيه را
پدرم وقف كرده است و گرنه بى درنگ آن را مى فروختم.
نكته قابل توجه در اين مسأله اين است كه يك نفر كارگر
بر اثر نيّت پاك و تصميم و كوشش، موفق شد با پول
كارگرى هزينه يك حسينيه مجلل را تأمين كند كه در طول
سال در آن روضه، جشن، مراسم ختم، كلاس هاى قرآن و
احكام برگزار است. همچنين خدا فرزند صالحى به او عطا
كرده كه حاضر نشد آن را حتى در برابر بهاى سنگينى
بفروشد.
:: ضرورت همّتِ بانوان
به هر حال، شما بانوان محترم نيز، از خانه هاى خود
شروع كنيد يا با اختصاص مبلغ ناچيزى به صورت روزانه،
در درازمدت مبلغى جمع آورى كنيد و با گرفتن كمك از
ديگران مدرسه اى براى پاسخ گويى به مشكلات اعتقادى و
فقهى بانوان محترم ايجاد كنيد. برخى از بانوان محترم
نيز، مانند مردان مسئوليت تشكيل بنياد ازدواج خانم ها
را بر عهده بگيرند. چند نفر از شما تصميم بگيريد با
تنظيم اساسنامه اى، هيئتى تشكيل دهيد كه براى كـمك بـه
دخـتران دم بخت فقيرْ از ديگران كمك هاى مالى و جنسى
گردآورى كنيد، و ـ ان شاء اللّه ـ خداى سبحان با قدرت
بى پايان خود به شما بركت مى دهد. كارى كنيد كه خانم
ها نياز نداشته باشند پدرشان يا خودشان مجبور شوند،
براى رفع كمبودهاى خود به مردان مراجعه كنند. همچنين
براى شناسايى دختران دم بخت و تشويق آنان به ازدواج
مجمعى تشكيل دهيد و آنان را به افراد مناسب معرفى
كنيد، آن گاه از طريق پدر و مادر يا دوستان و
بستگانشان به آنان اطلاع دهيد تا با ايجاد رابطه و گفت
وگوى دو خانواده، زمينه ازدواجشان فراهم شود. همچنين
با ايجاد هيئتهاى متعدد، حوزه خدمات خود را گسترش
دهيد، تا زمينه رفع مشكلاتِ ازدواج هزاران دختر و پسر
را در سراسر كشور فراهم كنيد.
همه نسبت به مشكلات بانوان مسئولند، زيرا با توجه به
گستردگى مشكلات همه بايد تلاش كنند، چرا كه يك نفر يا
دو نفر يا صد نفر نمى توانند پاسخ گوى اين همه مشكلات
باشند و چنانچه در روايت آمده است:
كُلُّكُمْ راعٍ و كُلُّكُم مَسْئولٌ عَنْ رَعيَّتِه؛
همه شما نسبت به رعيت خود مسئوليد.
غافل نباشيد كه اگر يكى از خانم هاى جوان به گناه
كشيده شود، هرچند خودش مسئول است، اما ديگران نيز
مسئولند. امام صادق عليه السلام به يكى از اصحاب
خوبشان فرمودند: اگر جاهلى از ميان شما مرتكب گناه
شود، خداى ـ تبارك و تعالى ـ گناه او را به حساب همه
دانايانى كه توان جلوگيرى از وقوع آن گناه را داشته،
اما اقدامى نكرده اند، مى نويسد. و اين حكم شامل حال
شما بانوان محترم نيز مى شود. بنا بر سخن امام صادق
عليه السلام اگر يك نفر از شما مرتكب گناه شود و كسى
بتواند با فراهم كردن زمينه ازدواج يا با تربيت صحيح
او از آن جلوگيرى كند، اما بر اثر كوتاهى در انجام
وظيفه، نسبت به آن بى توجه باشد، خدا گناه شخص گناهكار
را در پرونده اعمال شما بانوى متدين مى نويسد. البته
نسبت به ميليون ها نفر از خانم هاى گناهكار دنيا كه
شما قدرت رفع زمينه گناه يا تربيت آنان را نداريد
معذور هستيد، اما نسبت به كسانى كه در ميان فاميل،
روستا يا شهر خودتان زندگى مى كنند چه؟ آيا مسئول
نيستيد؟ بى شك در اين گونه موارد مسئوليد.
:: چه كسى مسئول است؟
اخيرا رسانه ها اعلام كردند كه خانم جوانى در بيست و
يك سالگى بر اثر رفتار حرام و مخاطره آميز جنسى به
بيمارى ايدز مبتلا شده است. وى اظهار داشته است با
وجود اين كه مى دانستم به اين بيمارى مبتلا شده ام،
اما بيمارى ام را از كسانى كه با من ارتباط برقرار مى
كردند، پنهان مى داشتم.
جا دارد از خود بپرسيم: چرا اين خانم به بيراهه كشيده
شده است؟ آيا ديگران در گناه اين خانم شريك نبوده اند؟
چرا كسى براى نجات او از اين مشكلات اقدام نكرده است؟
بايد هشيار باشيم مبادا بر اثر كوتاهى در انجام وظيفه،
در روز قيامت، گناهان زشت، در پرونده اعمال ما نوشته
شده باشد.
همچنين بانوان محترم بايد با تشكيل انجمنى براى اصلاح
اختلافات خانواده ها به مشكلات خانم ها اعم از نوجوان،
جوان، ميان سال و كهنسال رسيدگى كنند. مثلاً اگر خانمى
با اعضاى منزل خود قهر كند و شما باخبر شويد، بايد با
او تماس بگيريد و او را به دفتر انجمن اصلاح دعوت كنيد
و علت ناراحتى و اختلاف او را با خانواده اش جويا شويد
و با پدر و مادرش گفت وگو و مشكل او را برطرف نماييد.
همچنين به نزاع هاى خانوادگى ـ كه فراوان هم هست ـ
رسيدگى كنيد.
به خاطر دارم كه در گذشته، حدود چهل سال قبل، مردان و
زنانى در ميان اقوام بودند كه به اختلافات خانوادگى
فاميل، اعم از زن و مرد، رسيدگى و ميان آنان صلح و صفا
برقرار و به اصطلاح، ريش سفيدى مى كردند. از ديدگاه
اسلام، «اصلاح ذات البين» يكى از اعمال مهم و ارزشمند
به شمار مى رود كه خداى متعال براى آن پاداش بسيار
عظيمى قرار داده است. بسيار ديده ايد و ديده ايم كه
خانمى با شوهرش يا مردى با پدر خانم يا مادر خانمش و
يا مادرشوهرى با عروسش اختلاف پيدا مى كنند و چندين
سال را در حال قهر با يكديگر سپرى مى كنند در اين گونه
موارد بايد كسانى باشند كه آنان را با يكديگر آشتى
دهند، اما نكته مهم اين است كه بانوان محترم توجه
داشته باشند نبايد همه مسئوليت ها به عهده مردان باشد،
زيرا مردان نمى توانند از همه مشكلات خانم ها باخبر
شوند، چرا كه خانم ها همه درد و دل خود را با مردان
مطرح نمى كنند. از اين رو بايد انجمنى براى رفع مشكلات
بانوان تشكيل شود كه مسئوليت آن با خود خانم ها باشد،
تا هر خانمى در هر سنى اگر مشكلى پيدا كرد با مراجعه
به آن انجمن يا مؤسسه، مشكل خود را مطرح كند و هر چند
ساعتى كه براى شنيدن مشكلات و نگرانى هاى او لازم است،
در اختيارش قرار گيرد و براى رفع مشكلاتش چاره انديشى
شود.
:: دروغ مجاز
از ديدگاه اسلام دروغ كليد گناهان كبيره به شمار مى
رود. امام حسن عسكرى عليه السلام در اين باره مى
فرمايند:
جُعِلت الخبائث في بيتٍ وجُعِلَ مفتاحها الكذب...[4]؛
تمام پليدى (گناه)ها در خانه اى قرار داده شده و كليد
آن را دروغ قرار داده اند.
اگر كسى كليد منزلى را در اختيار داشته باشد مى تواند
وارد منزل شود و به لوازم موجود در آن دست يابد؛ كسى
كه دروغ مى گويد راه دسترسى به گناهان كبيره را يافته
و با گفتن دروغ وارد فضاى گناهان كبيره مى شود، اما
على رغم اين كه از دروغگويى تا اين حد نكوهش شده است،
بر اساس روايات صحيح، دروغ گفتن در دو مسأله جايز
شمرده شده است؛ 1ـ اصلاح ذات البين، يعنى اگر مثلاً دو
نفر با هم دچار اختلاف شده و بر اثر آن با يكديگر قهر
كنند و كسى از اين ماجرا باخبر شود، بايد اولاً درد و
دل هاى هريك را به صورت جداگانه بشنود و به سخنان راست
و دروغ و فحش و ناسزاى هر يك درباره طرف مخالف گوش فرا
دهد، سپس براى برقرارى صلح ميان آنان، به هر يك بگويد
كه طرف مقابلش او را مى ستوده و محترم و ارجمند مى
خوانده است اين مسأله، ديدگاه من نيست، بلكه فرموده
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، حضرت اميرالمؤمنين
عليه السلام و امام صادق عليه السلام است.
در روايات متعدد و صحيح وارد شده است كه اگر كسى براى
اصلاح ميان دو طرف منازعه دروغ بگويد، در پرونده
اعمالش سخن راست نوشته مى شود و اگر بدگويى هاى يكى از
ديگرى را صادقانه به ديگرى بگويد، خدا در نامه عملش
دروغ مى نويسد. اين مطلب، نشان دهنده اهميت و ارزش
بالاى اصلاح ذات البين از ديدگاه اسلام است، زيرا راست
گفتن با وجود اين كه جزء فضائل است، اگر در مسأله
اصلاح ذات البين تأثير منفى و مخرِّب داشته باشد،
رذيله خواهد بود و دروغ گفتن كه از رذائل و كليد
گناهان كبيره است، در اين حالت فضيلت شمرده مى شود.
با استناد به اين روايات مى بينيم كه خداى ـ تبارك و
تعالى ـ دست اصلاح كننده را براى اصلاح ميان دو نفر تا
جايى باز گذاشته كه مى تواند دروغ بگويد و محدوديتى هم
براى دروغ گفتنْ مشخص نكرده است. و اين عمل نه تنها
عمل صالح است، بلكه ثوابش از شب زنده دارى و از
نمازهاى مستحبى بيشتر است.
:: رفع حوائج خانم ها
مسأله ديگرى كه از چنين انجمن يا مؤسسه اى انتظار مى
رود، رفع حوائج خانم هاست. مثلاً اگر خانمى بخواهد پسر
يا دخترش را به خانه بخت بفرستد، اما مشكلاتى از قبيل
خريد عروسى دارد با مشورت بايد به او كمك كنند و يا
كسى كه ـ مثلاً ـ قصد مسافرت به مكه، عتبات عاليات يا
مشهد را دارد، يا گرفتار بيمارى سختى باشد و نياز به
بيمارستان و پرستار داشته باشد، در اين گونه مسائل به
آنان كمك كنند و ملاحظه اين مطلب را نكنند كه فرد
نيازمند كمك، آشنا يا فاميل نيست، بلكه همه نيازمندان
بايد از نظر كارگشايان يكسان باشند.
:: أبان بن تغلب و طواف ناتمام
ابان بن تغلب يكى از اصحاب ائمه عليهم السلام است كه
در ميان تمام آنها، غير از شهداى كربلا، معدودند كسانى
كه در عظمت و دانش همسنگ او باشند. در عظمت او همين بس
كه روزى امام صادق عليه السلام به او فرمودند:
اجلس في مسجد المدينة وأفت الناس...[5]؛ اى
أبان، در مسجد مدينه بنشين و فتوا بده.
نكته قابل توجه اين است كه حضرت نفرمودند [فقط] مسأله
بگو، و اين سخن امام يعنى مسائلى را كه تا حدودى غريب
هستند، بر اساس دانسته هاى علمى و فقهى تحليل و نظر ما
را استخراج كن و حكم را به مردم بگو.
به هر حال، أبان بن تغلب كه داراى مقام فتوا بوده است
از امام صادق عليه السلام نقل مى كند كه همراه امام
صادق عليه السلام مشغول طواف خانه كعبه بودم، شايد در
موسم حج تمتع نبوده، زيرا در زمانى بوده كه مطاف خلوت
بوده است. در حالى كه من با حضرت در مطاف حركت مى
كرديم، يكى از مؤمنان نزد من آمد و به گونه اى كه كسى
نشنود، از من تقاضا كرد براى او كارى انجام دهم. به او
گفتم: اجازه بده طوافم تمام شود، آن گاه درخواست تو را
برآورده مى كنم، سپس خود را به آن حضرت رساندم. امام
صادق عليه السلام كه در حال طواف خانه خدا بودند، از
من پرسيدند: چه كار داشت؟
گفتم: تقاضايى از من داشت. به او گفتم پس از پايان
طواف انجام خواهم داد.
امام عليه السلام فرمودند: همين حالا برو مشكل او را
برطرف كن.
عرض كردم: هنوز طوافم تمام نشده است.
فرمودند: مى دانم تمام نشده است، اما طواف را قطع كن و
برو مشكل او را برطرف كن و هنگامى كه بازگشتى از همين
جايى كه طواف را قطع كرده اى باقى مانده طوافت را
ادامه بده تا كامل شود.
عرض كردم: يابن رسول اللّه ، در حال انجام طواف واجب
هم مى توانم براى رفع حوائج مردم آن را ناتمام بگذارم؟
حضرت فرمودند: بلى، براى رسيدگى به نيازهاى مردم حتى
طواف واجب را مى توان ناتمام گذاشت.
اين ديدگاه ائمه معصومين عليهم السلام نسبت به اهميت
رفع مشكلات مردم است؛ امامانى كه همه ما اميد شفاعتشان
را داريم.
شايد كسى بگويد: اشكالى ندارد شخص چند دقيقه در كنار
خانه خدا منتظر بماند تا طواف فردى كه بايد كارگشايى
كند تمام شود، آن گاه مشكلش را برطرف كند، اما امام
صادق عليه السلام مى فرمايند: خير، حتى اگر در حال
انجام طواف واجب هم هستى، آن را قطع كن و مشكل شخص
گرفتار و نيازمند را برطرف و سپس طواف خود را تكميل
كن.
:: صندوق هاى قرض الحسنه
يكى از كارهاى خوبى كه در ميان برخى خانواده ها رايج
شده، ايجاد صندوق هاى قرض الحسنه فاميلى است. هرچند
لازم نيست به فاميل محدود باشد، بلكه عده اى از شما
بانوان محترم مى توانيد از همين امشب در اين دهه سوم
ماه مبارك رمضان و ايام شهادت حضرت اميرالمؤمنين عليه
السلام يك صندوق قرض الحسنه نيمه عمومى تأسيس كنيد و
با اختصاص مبلغى، هرچند ناچيز، خبر تأسيس آن را به
دوستان و همسايگان اعلام كنيد.
در يكى از ملاقات هاى اخير، مسئول يكى از صندوق هاى
قرض الحسنه گزارش داد كه در طول يك سال چند ميليارد
تومان پول براى تهيه جهيزيه و معالجه بيماران قرض داده
و به مستمندان كمك كرده است.
مؤسس همين صندوق قرض الحسنه كه امروز سرمايه هنگفتى
دارد، براى من نقل كرد كه كار اين صندوق را حدود بيست
سال قبل با تشويق مرحوم آية اللّه العظمى حاج سيدمحمد
شيرازى ـ اعلى اللّه مقامه ـ با پرداخت مبلغ يكصد
تومان شروع كرديم. البته يكصد تومان حدود بيست سال
قبل، معادل ده هزار تومان يا كمتر به پول امروز ارزش
داشت و وجهى نبود كه بتوان با آن صندوقى كارآمد تأسيس
كرد، اما چون انگيزه، خدايى بود، چنين حاصلى در پى
داشت. بنابراين اگر نيت شما هم اين باشد كه براى خدا
كار كنيد و زحمت بكشيد، خداى سبحان به شما توفيق خواهد
داد.
هزاران خانم فقير و گرفتار وجود دارد كه صدها نوع
احتياج و گرفتارى مالى دارند. برخى شان شوهر ندارند يا
اگر شوهر دارند توان كار كردن ندارد يا توان كار دارد،
اما مخارج زندگى همسر و فرزندانش را نمى پردازد و
امثال اين ها كه در هر صورت، همسران آنان توان اداره
زندگى خود را ندارند، جز اين كه مبلغى قرض كنند تا
وسايل ازدواج فرزندانشان را فراهم نمايند. بنابراين
شما با ايجاد صندوق هاى قرض الحسنه و صندوق كمك براى
تهيه جهيزيه براى خانواده هاى بى سرپرست و بى بضاعت كه
توان باز پرداخت وام ندارند، مى توانيد با گرفتن كمك
هاى مالى از ديگران با تحت پوشش قراردادن شمار بسيارى
از مستمندان، در رفع مشكلات آنان، سهيم باشيد.
:: اخلاق، راز موفقيت
موفقيت در تمام اين مسئوليت ها به يك چيز بستگى دارد و
آن رعايت اخلاق است. كوشش كنيد تمام اين مسئوليت ها را
با بردبارى و اخلاق خوب انجام دهيد.
اميدوارم به بركت معصومين عليهم السلام ، به خصوص حضرت
اميرالمؤمنين عليه السلام ، كه در ايام شهادت ايشان
هستيم و بالاخص سرور و مولاى مان حضرت بقية اللّه امام
زمان(عجل اللّه فرجه)، خداى سبحان به ما و شما، بيش از
پيش توفيق خدمت به مردم مرحمت فرمايد. از خدا مسألت
دارم زحمات و خدماتى كه در اين ماه مبارك كشيده ايد،
ذخيره آخرت تان و مايه سعادت و عزت شما بشود و ما كه
از نعمت مجاورت كريمه اهل بيت عليهم السلام ، حضرت
فاطمه معصومه عليهاالسلام برخورداريم مشمول الطاف
ايشان شويم و خداى ـ تبارك و تعالى ـ حضرت معصومه
عليهاالسلام را شفيع همه ما قرار دهد، ان شاء اللّه.
و صلّى اللّه على محمّد وآله الطاهرين
(1).
سبأ
34، آيه 13.
(2). عيون أخبار الرضا، ج 1، ص 307، ح 69.
(3). عوالى اللآلى، ج 1، ص 364، ح 51.
(4). جامع الأخبار، 148.
(5). مستدرك الوسائل، ج 17، ص 315، ح 21452. |
