بسم الله الرحمن الرحيم

از آية الله العظمى سيد صادق شيرازى سؤال شد: هرگاه پزشك به بيمار بگويد كه روزه برايش ضرر دارد ولى آن بيمار مطمئن نباشد كه برايش ضرر دارد و از اين بابت نترسد، آيا جايز است روزه بگيرد؟

ايشان پاسخ دادند: «روزه گرفتن براى چنين شخصى مجاز است مگر اين كه ضرر ياد شده زياد و چشم گير باشد. مرحوم صاحب عروه مى گويد: در برخى حالات روزه جايز نيست و شخص بايد افطار كند؛ در حالات ديگرى افطار جايز نيست و واجب است كه شخص روزه بگيرد؛ و سرانجام در حالات ديگرى مكلف بين روزه و افطار مخير است.

در اين خصوص ماجرايى را برايتان نقل مى كنم كه از مرحوم والد شنيدم: شخصى از اهالى سامرا بيمار شد و پزشك به او گفت روزه برايش ضرر دارد و نبايد روزه بگيرد. بيمار پرسيد: روزه چه ضررى برايم دارد؟ گفت: يكى از چشمانت مطلقاً فاقد بينايى خواهد شد. آن مرد گفت: چند روزى روزه مى گيرم تا سخن تو را بيازمايم. پزشك گفت: اين كار سودى ندارد، زيرا زيان اين كار به سرعت خود را نشان نمى دهد. آن بيمار تمام ماه رمضان را روزه گرفت و پس از ماه مبارك يكى از چشمانش كاملاً فاقد بينايى شد. در سال بعد پزشك همانند سال گذشته به او هشدار داد كه اگر روزه بگيرد چشم ديگرش را هم از دست خواهد داد. ولى او آن سال را هم روزه گرفت و چشم ديگرش هم كور شد. در سال سوم پزشك به او گفت: تا كنون براى چشمانت مى ترسيدم و از همين رو تو را از روزه گرفتن باز مى داشتم، ولى از حالا به بعد مى توانى روزه بگيرى.

ايشان پس از آن افزودند: روزه سال هاى اول و دوم اين شخص باطل بود و بايد بابت اين دو سال فديه بدهد؛ زيرا ملاك در افطار مريض در آيه «مَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا»[1] خوف از ضرر است، نه فقط وجود بيمارى.

از جمله مسائل مطرح شده در اين نشست اين پرسش بود كه چرا فقها به برخى از رواياتى كه از حيث سند و دلالت صحيح اند عمل نمى كنند؟

ايشان پاسخ دادند: صرف وجود يك روايت كافى نيست تا بدان عمل كنيم بلكه ـ همچنان كه بسيارى از فقها نيز گفته اند ـ جبران سندى و دلالى نيز از منجّزات احكام به شمار مى رود. براى مثال روايت صحيحى در دست داريم كه در آن آمده است: «لا يضر الصائم ما صنع اذا اجتنب ثلاث خصال: الطعام والشراب والنساء والارتماس في الماء؛[2] هيچ كارى به روزه زيان نمى رساند در صورتى كه روزه دار از سه كار دورى گزيند: خوردن و آشاميدن، زنان، فرو رفتن در آب». آيا به راستى مفطرات فقط در همين سه چيز منحصر مى شود؟

مسلماً در چنين حالاتى به نظر مشهور فقها توجه مى كنيم.

ممكن است كسى بگويد: پس بررسى صحت روايت از نظر متن و سند چه فايده اى دارد؟

در جواب مى گوييم: عدول به رأى مشهور فقط و فقط مربوط به حالت تحيّر است.

از ديگر نكات جالب توجه كه در اين جلسه مطرح شد مسأله پنهان بودن مرگ بود. مرجع عالى قدر در اين زمينه به اين روايت استشهاد نمودند كه روزى شخص بيمارى نزد امام صادق عليه السلام حضور داشت و در اثناى گفتگو امام صادق عليه السلام تبسم فرمودند: وقتى آن بيمار خارج شد اصحاب عرضه داشتند ايشان از تبسم شما ناخرسند شد. حضرت فرمودند: ديدم شخصى كنار آن مريض نشسته بود و از بيمارى او بسيار اندوهگين شد. تبسم من از آن رو بود كه ديدم اين شخص زودتر از آن بيمار از دنيا خواهد رفت.