بسم الله الرحمن الرحيم

از موضوع هايى كه مرجع عالى قدر حضرت آيت الله العظمى شيرازى دام ظله در اين جلسه مطرح نمودند، مبحث ظهور بود. معظم له فرمودند: رواياتى كه درباره ظهور مولاى مان حضرت بقية الله الأعظم عجّل الله تعالى فرجه الشريف وجود دارد، دو دسته است كه دسته اى به ظهور آن حضرت در روز جمعه قائل است و دسته اى ديگر ظهور ايشان را در روز شنبه مى خواند. با اين حال، جمع بين دو نظر يادشده چگونه ممكن است؟
در اين جلسه همچنين پاره اى از مسائل و احكام روزه مطرح شد، از جمله مسأله نوشيدن آب براى روزه دارى كه در اثر بيمارى سخت تشنه مى شود و شخص مبتلاى به اين بيمارى در اصطلاح فقهى «ذوالعطاش» نام دارد و اين كه چنين فردى به اندازه اى مجاز است آب بنوشد كه از خطر برهد.
موضوع ديگرى كه در اين زمينه مطرح شد، روزه نگرفتنِ مرد و زنِ كهنسال كه در اصطلاح فقهى «شيخ» و «شيخه» ناميده مى شوند. پس از آن كه مرجع عالى قدر در اين مسأله دو روايت(1) بيان نمودند، فرمودند: فقيهان، در مورد جواز نوشيدن آب به مقدار ضرورت براى «ذوالعطاش» اختلاف نظر دارند. صاحب عروة الوثقى (مرحوم سيد كاظم طباطبائى يزدى) به جواز ترك روزه براى شيخ و شيخه و ذوالعطاش قائل است، اما مى گويد: اگر اينان در آينده بتوانند روزه بگيرند، واجب است روزه هايى را كه نگرفته اند، قضا نمايند.
نظر ما بر آن است كه اگر اين سه دسته، در آينده توانايى روزه گرفتن پيدا كنند، مستحب است روزه هاى ترك شده در آن شرايط را بگيرند ولى واجب نيست. آن گاه فرمودند: حال اين سؤال مطرح است كه ذوالعطاش آيا مى تواند چيزى بخورد؟
يعنى: ذوالعطاش كه نوشيدن آب به مقدار ضرورت براى او جايز است، آيا در اين صورت روزه دار به شمار مى آيد؟ فقها در اين مسأله نيز اختلاف نظر دارند و بايد مورد بحث و تأمل قرار گيرد. معظم له در ادامه مبحث افزودند: برخى فقها گفته اند: چون در روايت، واژه «يفطرون؛ افطار كننده» آمده است، لذا براى شيخ و شيخه و نيز ذوالعطاش، جايز است خوراك نيز بخورند.
برخى نيز گفته اند و نظر ما نيز همان است: مقتضاىِ مناسبت حكم (=افطار كردن) و موضوع (=ذوالعطاش)، جواز نوشيدن آب، به مقدار ضرورت است و چنان كه در روايت آمده است، نوشيدن به قدرى باشد كه انسان رمق بگيرد.
يكى از حاضران پرسيد: در چه زمان و سنى، اصطلاحِ شيخ و شيخه بر انسان اطلاق مى شود؟ و آيا در سن خاصى، مثلاً در 40، 50 سالگى يا بيشتر انسان، در شمار كهنسالان قرار گرفته، مصداق شيخ و شيخه مى شود؟
ايشان فرمودند: سن خاصى براى اين امر وجود ندارد و بسا كسانى كه 60 ـ 70 سال سن دارند، اما از نيروى كافى و بنيه اى قوى بر خوردارند. به عنوان مثال، عمر مبارك سيد انبياء و مرسلين رسول خدا صلى الله عليه وآله و اميرمؤمنان عليه السلام از شصت سال فراتر رفت، اما آن بزرگواران روزه مى گرفتند. بنابراين، مسأله به قدرت و توانمندى بدنى فرد، مرتبط است، نه به سنّ او.
شايان يادآورى است از جمله علما و فضلاى حوزه علميه كه در اين شب با مرجع عالى قدر ديدار كردند، حضرت آيت الله سيد حسين شاهرودى بود. وى از اساتيد برجسته سطوحِ عالى حوزه علميه قم به شمار مى رود.

1. محمد بن مسلم مى گويد: از امام باقر عليه السلام شنيدم كه مى فرمودند: «الشيخ الكبير والذي به العطاش لا حرج عليهما أن يفطرا في شهر رمضان، ويتصدق كل واحد منهما في كل يوم بمدّ من طعام، ولا قضاء عليهما، فإن لم يقدرا فلا شيء عليهما؛ خوردن روزه ماه مبارك رمضان براى [زن و] مرد كهنسال و آن كه سخت تشنه مى شود، منعى ندارد و چنين افرادى، هر يك مدّ از طعام صدقه بدهند و اگر نتوانند، چيزى بر آنان نيست»(وسائل الشيعه، ج10، ص209، باب15، حديث13240).
نيز درباره كسى كه از شدت تشنگى بر جان خود بيم دارد، از عمار، از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه فرمودند: «يشرب بقدر ما يمسك رمقه، ولا يشرب حتى يروى؛ آن مقدار آب بوشد كه رمقى بيابد، نه آن قدر كه سيراب شود»(فروع كافى، ج4، ص117، حديث6).