بسم الله الرحمن الرحيم

بحث اين جلسه، گردِ محور طهارت و غسل مى چرخيد. يكى از فضلاى حاضر در جلسه از مرجع عالى قدر حضرت آيت الله العظمى سيد صادق حسينى شيرازى دام ظله پرسيد: شخصى از خواب بيدار شده، خود را محتلم مى بيند. لذا براى غسل كردن و به نيت غسل وارد حمام مى شود و پس از خارج شدنِ از حمام، نماز واجب مى خواند، اما پس از نماز شك مى كند كه آيا غسل كرده است يا نه؟ تكليف او چيست؟
معظم له در پاسخ فرمودند: بنابر قاعده فراغ، نمازى كه خوانده صحيح است، ولى براى نمازهاى بعدى و ديگر اعمال، بايد غسل كند.
سپس فرمودند: در اين جا مناسب است مسأله اى مهم و مفيدى بيان شود كه ممكن است محل ابتلاى بسيارى باشد و آن اين است كه «قاعده تجاوز» (اين است كه پس از گذشتنِ محل، در انجام دادن كار قبلى دچار شك شويم، بر اساس اين قاعده، به شك خود اعتنا نمى كنيم) و «قاعده فراغ» (اين است كه پس از فارغ شدن از كارى يا جزيى و مشغول شدن به كار يا جزء بعدى شك در قبلى كنيم، بر اساس اين قاعده، به شك خود اعتنا نمى كنيم، البته بنابراين كه نظريه افزون در شك در اجزاى نماز، در ديگر موارد نيز جارى است و بين قاعده تجاوز و قاعده فراغ، عموم و خصوص من وجه است) چه اين دو قاعده را جداگانه بدانيم يا به يكى بودنِ آن قائل باشيم، آيا تنها در ترتيب شرعى جريان دارند يا در ترتيب بنايى كه غالباً انسان، بر آن بنا مى نهد نيز جارى اند؟
به عنوان مثال اگر شخصى، هربار كه جنب مى شود به نيتِ غسل كردن به حمام مى رود، سپس در حمام يا پس از آن، شك كند كه آيا غسل كرده است يا نه. در اين صورت، حكم او چيست؟
آن گاه معظم له در مقام پاسخ فرمودند: ممكن است گفته شود كه به مقتضاى استصحاب، غسل، تحقق نيافته است، زيرا اصل، آن است كه شخص مذكور غسل نكرده و ترتُّب شرعى هم در مسأله، كه عبارت از دخول حمام، ايستادن زير دوش و غسل كردن است نيز وجود نداشته، تا بر اساس آن، به تحقق يافتنِ غسل، حكم شود.
و نيز مى توان گفت: اين شخص بنا را بر غسل نهاده و پس از آن، شك كرده است و اين شك بعد از محل است كه به آن اعتنا نمى شود.
بنابراين، آيا قاعده فراغ يا قاعده تجاوز در اين جا براى اين شخص جارى است؟ و آيا مى توان گفت: قاعده فراغ در اين مورد صادق است، اين مطلب محل تأمل و اشكال است.