بسم الله الرحمن الرحيم

در اين جلسه موضوع هاى گوناگونى مطرح شد. از جمله ى اين موضوع ها كه از سوى مرجع عالى قدر، حضرت آيت الله العظمى سيد صادق حسينى شيرازى دام ظله مطرح شد، مسأله روزه بيمار و روزه مسافر بود. ايشان در اين باره فرمودند: در كتاب «الصوم» وسائل الشيعه روايتى از امام صادق عليه السلام نقل شده است بدين مضمون كه: «حضرت امام صادق عليه السلام بيمار شدند و بيمارى ايشان سه سال طول كشيد. لذا آن حضرت نتوانستند در اين سال ها روزه بگيرند و قضاى آن نيز در ديگر ماه هاى دوره سال براى ايشان ممكن نبود. آن حضرت پس از بهبودى، روزه ها را قضا كردند».
ايشان فرمودند: بر اساس اين روايت، فقها فتوا داده اند كه: هركس بيمار شود و نتواند در ماه مبارك رمضان روزه بگيرد و در ديگر ماه هاى سال نيز نتواند قضاى آن را به جاى آورد، وجوب قضاى آن از او ساقط مى شود، اما مستحب است آن را قضا نمايد.
معظم له فرمودند: نظر به اين كه روزه عبادت است، بايد روايت يا دليلى بر استحباب قضاى روزه داشته باشيم و اگر روايتى كه بيان شد، وجود نمى داشت، نمى توانستيم به استحبابِ قضاى روزه و يا اين كه قضاى روزه امرى است مستحب، قائل شويم.
لذا بر اساس اين روايت و عملِ امام صادق عليه السلام قضاى روزه [براى چنين مواردى] مستحب خوانده مى شود.
يكى از شركت كنندگان در جلسه پرسيد: شخصى در ماه مبارك رمضان مسافرت كرده، نذر مى كند در مقصد روزه بگيرد، حكم او چيست؟
معظم له فرمودند: روزه براى او جايز نيست. خداى متعال مى فرمايد: «...وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ؛(1) كسى كه بيمار يا در سفر است [بايد به شمار آن،] تعدادى از روزهاى ديگر را روزه بدارد».
پس، از ادله و از آن جمله از آيه فوق استفاده مى شود كه شخص مسافر در ماه مبارك رمضان در سفر [، اما بدون قصد اقامت]، مطلقاً نبايد روزه بگيرد.
ايشان در ادامه پاسخ به اين مسأله فرمودند: اين مسأله، سه صورت دارد:
1. شخصى نذر مى كند كه در سفر يا مطلقاً حتى اگر در سفر بود، روزه مستحبى بگيرد، مانند روزه روزِ نيمه شعبان. نذر او صحيح است و بايد آن روز را روزه بگيرد و روزه اش نيز صحيح خواهد بود، چه اين كه پاره اى روايات، آن را گفته و اكثر فقها قائلِ به آنند.
2. شخصى در ماه مبارك رمضان نذر مى كند كه روزه همان ماه را در سفر بگيرد. اگر چنين كسى در ماه مبارك مسافرت كند و قصد اقامت ننمايد، روزه گرفتن او مطلقاً جايز نيست، تفاوتى ندارد كه روزه خودش براى ماه مبارك رمضان بوده گرچه آن را نذر كرده يا روزه قضا باشد، روزه نذر يا روزه مستحبى باشد. اين حكم، مورد اتفاق فقهاست.
3. در غير ماه مبارك رمضان، انسان نذر كند كه روزه قضاى ماه مبارك رمضان را در سفر يا مطلقا حتى اگر در سفر بود بگيرد، يعنى: هرچند مسافر بوده و قصد اقامت نكرده باشد. فقها در اين مسأله اختلاف نظر دارند.
آيت الله العظمى شيرازى در ادامه فرمودند: به نظر ما اين مسأله اشكالى ندارد و اگر كسى در غير ماه مبارك رمضان نذر كند كه قضاى روزه ماه مبارك رمضان را در سفر يا مطلقا حتى اگر در سفر و بدون قصد اقامت ده روز بود، بگيرد صحيح است. به عنوان مثال، كسى در پنج روزِ آخر ماه شعبان به سفر مى رود و پنج روز، روزه قضاى ماه مبارك رمضان گذشته برعهده دارد، اگر نذر كرده باشد كه آن را در سفر قضا نمايد، به نظر ما اشكالى ندارد نذر او و نيز روزه او صحيح خواهد بود.
سپس معظم له به منظور طرح مسأله اى براى مناقشه علمى، فرمودند: آيا مى توان براى يك نماز چهار ركعتى ترامى در نيت كند، يعنى: اين گونه نيت نمايد: خدايا، اگر يك نماز ظهر، قضا دارم اين چهار ركعت را به جاى آن بپذير و اگر نمازِ قضا بر عهده ندارم اين چهار ركعت براى پدر، مادر و جدم باشد.
در عين اين كه شبهه اى در اين مسأله نيست، آيا ترامى در نيت و اين گونه نيت كردن، در معناى ترديد در نيّت نيست؟ حال آن كه ترديدِ در نيت، موجب بطلان است.
آيت الله العظمى شيرازى در پاسخ فرمودند: اين نحوه نيت كردن، ترديد در نيت نبوده، بلكه ترديد در منوى يعنى: موضوع نيت است و اشكالى ندارد و مهم اين است كه نيت، دچار ترديد نشود.
يكى از فضلا درباره شطرنج سؤال كرد كه: از آن رو بازى با شطرنج حرام شده است كه برخى روايات، آن را در شمار قمار قرار داده و پاره اى ديگر از روايات، آن را مطلقاً حرام خوانده است و اين اطلاق به آلتِ قمار بودنِ آن، انصراف دارد. حال اگر بگوييم: شطرنج، از آلت قمار بودن خارج شده است، به گونه اى كه آلت قمار به حساب نمى آيد. در اين صورت، آيا حرمتِ آن همچنان باقى است؟
معظم له در جواب فرمودند: از جهت و ديدگاه فقهى، اگر روايات از موضوعى، مانند شطرنج و تخته نرد نهى كنند، مقتضاى قاعده در چنين موارد، تمسك به اطلاق است. و به عبارت ديگر: علتِ قمار بودن، علت تعليلى است، نه علت تقييدى و قمار بودن شطرنج، علت تعليلىِ آن است و اصل اوّلى در عللِ احكام، همان علت هاى تعليلى است، نه علتِ تقييدى، چراكه اگر در اين موارد، علت، تقييدى باشد، با برطرف شدن قيد، علتِ حرمت نيز از شطرنج مرتفع خواهد شد.
يكى ديگر از حاضران در همين موضوع پرسيد: برخى برآنند كه بازىِ مستقيم با شطرنج، با بازى شطرنجِ طراحى شده براى كامپيوتر و ديگر ابزارهاى الكترونيكى فرق دارد. نظر حضرت عالى در اين باره چيست؟
ايشان پاسخ دادند: بنابر ظهور، اطلاق و انصرافِ در روايات شديد اللحن درباره شطرنج، بازى با شطرنج، مستقيم باشد يا به وسيله كامپيوتر و ديگر دستگاه هاى مشابه، اشكال دارد.
معظم له درباره حرمتِ اموال مردم و دارايى هاى آنان، فرمودند: حتى اموال كافر ذمّى، كافر غير ذمّى، كافر معاهد و غير از او، تماماً محترم [و تصرفِ عدوانى در آن حرام] است، مگر اموالِ كافرِ حربى كه در حال جنگِ با مسلمانان باشد.
پرسش ديگرى كه يكى از فضلا مطرح كرد اين بود: برادران يا خواهران به هم چسبيده آيا مى توانند ازدواج كنند؟
مرجع عالى قدر فرمودند: چندى قبل استفتايى از يكى از كشورهاى غربى رسيد كه در آن آمده بود: دو خواهرِ به هم چسبيده هستند و شخصى براى ازدواج با يكى از آنان اقدام كرده است. از آن جايى كه جدا سازى اين دو خواهر ممكن نيست، آيا شخص نامبرده مى تواند با يكى از آن دو ازدواج كند؟
پاسخ داديم: اين مسئله، به خودىِ خود و به عنوان اوّلى اشكالى ندارد. البته زوج و خواهر زوجه بايد احكام شرعى را رعايت كنند و از آنچه براى آنان حرام است دورى كنند.
گفتنى است كه از جمله ميهمانان، فضلا و شخصيت هاى حوزوى كه در اين شب با مرجع عالى قدر حضرت آيت الله العظمى سيد صادق حسينى شيرازى دام ظله ديدار كردند، حجت الاسلام والمسلمين سيد جواد مرعشى نجفى دام عزه فرزند مرحوم آيت الله العظمى سيد شهاب الدين مرعشى نجفى قدس سره بود.

1. بقره(2)، آيه185.