|
بسم الله الرحمن الرحيم
كنش و شخصيتى كه عالم فقيد حضرت آيت الله سيد محمد رضا
حسينى شيرازى (اعلى الله درجاته) از آن برخوردار بود، و روحيه استوار شده او بر
پايه علم، تقوى، فروتنى، زهد و فضايل ديگر، به صورتى كاملاً آشكار و برجسته در آثار
مكتوب و كتاب هاى تأليفى او منعكس شده است؛ زيرا شخصيت و منش رفتارى انسان، همان
گونه كه در تفكر و سلوك اجتماعيش منعكس مى گردد، در آثار و نوشته هايش نيز ديده مى
شود. اينك به اختصار راجع به اين امر، به مطالبى چند اشاره مى كنيم:
1. آن عالم فقيد (رحمه الله عليه) انديشمندى بود ژرفنگر و برخوردار از عمق علمى؛ از
اين روى اين ژرفانويسى را در تمامى آثار مكتوب ايشان مى بينيم، مثلاً كتاب «الترتب»
ـ كه در دوران جوانىِ خويش تأليف كرده بودند ـ از عميق ترين و دقيق ترين كتاب هاى
اصولى است، و در عمق و دقت علمى با مهم ترين آثار اصولى برابرى مى كند.
همچنين كتاب «بحوث اصولية» ـ كه خلاصه ى مباحثِ درسِ اصول ايشان و در بيش از هزار
صفحه است ـ از عمق و استوارى و قدرت علمى كم نظير برخوردار است، و علاوه بر آن
نشانگر احاطه ى علمى آن مرحوم بر انواع علوم مرتبطِ با استنباط، مانند علم كلام،
فلسفه، ادبيات عرب، بلاغت، رجال، فقه، حديث، تفسير و... مى باشد، به گونه اى كه
آدمى با ديدن اين وسعت علمى و نيز اين دقت و موشكافيِ بى پايان، و دريافتِ علمىِ
بالا و استنباط برتر و دقيق، متحير و شگفت زده مى ماند.
علاوه بر اين، در ساير كتاب هايى كه ايشان براى عموم مردم تأليف كرده بودند، مانند
كتاب «كيف نفهم القرآن» اين دقت به خوبى مشاهده مى شود. وى اين كتاب را درآمدى بر
تفسيرش «التدبر في القرآن» قرار داد. بارى، اين كتاب از نخستين تأليفات آن مرحوم
بوده است، ولى مع ذلك در نوع خود و از حيث عمق و دقت علمى و نوآورى در مباحث و
محوربندى آموزه هاى آن، بى مانند است. با اين همه، در شيوه ى بيان و پردازش مباحث
سهل ممتنع است؛ يعنى همگان مى توانند آن را بفهمند و از مطالبش بهره برگيرند، اما
كمتر كسى توان تأليف چنين أثرى، با چنين عمق و دقتى را داراست.
گفتنى است كه اين امر به صورت آشكارا در بيانات و سخنرانى هايى كه آن عالم فقيد
براى عامه ى مردم در مسجد آيت الله العظمى شيرازى (ره) در كويت بيان مى فرمود، ديده
مى شود. اين گفتارها را ـ كه حاوى مباحث روشنگرانه و انديشمندانه است ـ ايشان در
فاصله سال هاى 1413 تا 1421 در كويت، و در سال هاى 1422 تا 1429 در منزل مرحومِ
والدِ خود در قم بيان مى فرمود و شبكه هاى ماهواره اى آنها را به صورت سراسر پخش مى
كنند.
از اين مباحث عميق و نوآورانه، عالمان دين، روشنفكران، عامه مردم و حتى مردم كم
سواد بهره مى برند، زيرا اين بيانات و سخنرانى ها از مباحثى فراهم آمده بود كه
بسيار عميق و پرمحتوا و در عين حال ايشان آن مطالب را با زبانى فصيح و دور از ابهام
عرضه مى داشتند.
آن فقيد سعيد مباحثى را كه خاص متخصصانِ علوم شرعى و دينى بود، در دسترس و در خورِ
فهم عامه ى مردم مى نهادند، آن هم با دقت و عمق و ويژگى اقناعگرى و پذيرش عمومى.
علاوه بر اين ويژگى ها، در چنين مباحثى از تمامى علوم دينى و شرعى و برخى رشته هاى
علوم انسانى بهره مى بردند تا بستر و فضاى علمى و اعتقادى را براى رسيدن به مرحله ى
پذيرش و فهم فراهم سازند.
يكى از علماى دين در اين باره گفته بود: آن فقيد موج پردامنه ى ترديد و شبهه افكنى
در عقايد را، شكستند و با طرح مباحث عميق، آشكار و پذيراى ذهن سالم، آن شبهات را
زدودند.
2. از آشكارترين امورى كه در منش و شخصيت اين عالم فقيد ـ رحمة الله عليه ـ ديده مى
شود، تقوى و ورع مى باشد، و اين فضيلت را همه ى دوستان و نزديكان ايشان، و حتى
كسانى كه فقط يك بار با وى ديدار كرده اند، يا تنها از طريق گيرنده هاى ديدارى او
را ديده اند، كشف نموده و بر آن صحّه گذاشته اند.
اين فضيلت اخلاقى به صورت آشكار در تأليفات وى نمودار شده است. دقت فراوان در نقل
احاديث معصومين عليهم السلام ـ كه آنها را از نوشتار مى خواندند تا دقيقاً و عيناً
آنها را نقل كنند ـ و نيز دقت شديد او در نقل اقوال و سخنان و گزارش ها و داستان ها
كاملاً آشكار است. ايشان حتى در مواردى كه احتمال مى دادند كه در نقل آنها اختلاف
اندكى راه يافته است با چنين عبارتى ياد مى كردند: «بر اساس آنچه به ياد دارم»،
«نزديك به همين معنا» و «دورنمايى از قصه و مضمون آن چنين است» و...
در كتاب «الترتب» چون مى خواستند عبارات را مناسبِ موضوع و محتواى كتاب نقل كنند ـ
كه گاهى با تفصيل يا ايجاز يا تغيير الفاظ همراه بود ـ ، لذا در آغاز نوشتار تصريح
كرده اند كه تمامى نقل قول هايى كه از عالمان صورت گرفته است، به صورت نقلِ به
مضمون است نه نقل صريحِ مطابق نصّ، تا از اين رهگذر خواننده را به اين نكته هشدار
داده باشند و خودشان در صورت تمايل به منبع اصلى مراجعه كنند و نص عبارت را
بخوانند.
آرى، تمامى اينها نشانه ى ورع علمى و اخلاقى اوست تا خواننده يا شنونده دچار ايهام
نشوند، در نوشتار وى هيچگونه نقلِ نادرستى راه نيابد.
3. از ويژگى هاى بارز و آشكار آن فقيد سعيد فروتنى و تواضع است.
اين ويژگى به صورت كاملاً آشكار در تأليفات آن فقيد سعيد ـ رحمة الله عليه ـ نمود
يافته است.
لذا هنگامى كه ديدگاه يكى از عالمان را نقل ميكند، اين كار را با نهايت احترام و
تكريم و ارزشگذارى انجام مى دهد، چنان كه خواننده مى انگارد كه نويسنده شاگرد كوچكى
است در مدرسه ى آن عالم.
نيز هنگامى كه مى خواست به نقد و مناقشه ى علمى بپردازد، از روشى كاملاً علمى و
استوار، و به دور از هر گونه غرض ورزى و خدشه ى ناخواسته و كم بهايى در شأن آن
عالم، بهره مى گرفت. عبارت هايى چون: «شايد اشكال شود كه...»، «شايد بر اين نظر
باشد كه...» و «بر اساس فهم قاصر خود...» و... به فراوانى دركتاب خود به كار مى برد
كه همگى نشانه ى تواضع فراوان اوست. همچنين هرگاه ديدگاه علمى خويش را بيان مى كرد،
يا نظريه ى برتر را بر مى گزيد، هرگز و هرگز ردپايى از غرور و فخرفروشى يا
خودفريفتگى و عُجب، و يا حتى تعابيرى كه اندكى بوى فخرفروشى داشته باشند، ديده نمى
شود. تمام اينها نشان از تواضع آن عالم فقيد در برابر علم و عالمان و دورى از
خودشيفتگى و غرور علمى دارند. اعلى الله درجاته
4. اما درباره ى زهد و پارسايى آن عالم فقيد بايد گفت كه وى رغبت و تمايلى به نشر
آثار خود نداشت، و آنچه در زمان حيات وى منتشر شده است، به فرمان والدِ او و يا به
اصرار مؤمنانِ مشتاق بوده است، هر چند گاه بدون كسب اجازه از وى برخى آثارش منتشر
شده اند. سخنرانى هاى وى نيز زمانى منتشر شدندكه آن مرحوم به يقين كامل رسيد كه
وظيفه ى شرعى دارد و بايستى اجازه ى نشرشان را صادر كند.
به خوبى به ياد دارم وقتى كه پى برد كه شبكه ماهواره اى الأنوار پيش از اسم او لقب
«آيت الله الفقيه» را حك كرده بود، مصرّانه خواست كه آن را حذف كنند و تنها به ذكر
نام او كفايت نمايند. وقتى كه متوجه شد اين كار را نمى كنند و لقب مذكور را حذف
نكرده اند، خودش شخصاً با مدير اجرايى آن شبكه تماس گرفت و درخواست كرد كه لقب او
را حذف و تنها اسمش را ثبت كنند. مدير اجرايى در برابر اصرار آن عالم فقيد گفت ما
احساس مى كنيم كه وظيفه شرعى داريم كه جايگاه شايسته و شخصيت شما را با اين كار
آشكار نماييم. بنابراين از حضرت عالى بابت عملى نكردنِ خواسته شما، پوزش مى طلبيم،
زيرا به حكم وظيفه شرعى خود عمل كرده ايم.
بارى، آنچه گفته شد، چشم انداز اندكى است از ويژگى هاى علمى و اخلاقى آن فقيد سعيد
در آثار مكتوب ايشان.
از خداى سبحان خواستاريم كه روح مطهر او را در سايه رحمت خويش جاى دهد و مؤمنان را
توفيق دهد تا از دانش وى بهره برگيرند. |
