احكام مضاربه

مسأله 2452: عقد «مُضاربه» يعنى مالك با عامل چنين معامله كند: مقدارى از مال خود را، به عنوان سرمايه به او مى دهد تا با آن تجارت كند و به مقدار قرارداد، از سود آن مى گيرد.

مسأله 2453: عقد مضاربه احتياج به «ايجاب» از طرف مالك و «قبول» از طرف عامل دارد ولى اگر مالك به قصد مضاربه، سرمايه را به عامل بدهد و او نيز به همين قصد بگيرد، مضاربه صحيح است.

مسأله 2454: مالك و عامل، بايد بالغ و عاقل باشند، كسى آنها را مجبور نكرده باشد و قصد مضاربه داشته باشند، پس اگر به شوخى بگويد: اين مال را بگير و با آن تجارت كن، مضاربه تحقّق نمى پذيرد.

مسأله 2455: در عقد مضاربه چند چيز معتبر است، گرچه بعضى از آنها، از باب احتياط مى باشد. 1 - بايد مالك، سرمايه را معيّن كند. و اگر بگويد: « با يكى از اين دو مال مضاربه كن » و هر دو به يك مقدار باشد، صحيح خواهد بود. 2 - بايد مقدار سرمايه و خصوصيّات آن را تعيين كند، مثلا بگويد: « هزار اشرفى طلا ». 3 - بايد سهم عامل را تعيين كند، امّا اگر بگويد: « با اين مال تجارت كن، هر قدر فلانى به عامل خود مى دهد، براى تو باشد » در صورتى كه مقدار آن را ندانند صحيح نيست. 4 - بايد سهم عامل مُشاع باشد، يعنى نصف يا ثُلث و مانند آن، پس اگر بگويد: « با اين مال تجارت كن و هزار تومان از سود را بردار » صحيح نيست. 5 - بايد فقط مالك و عامل در سود شريك باشند، پس اگر مقدارى از آن را براى شخص ديگرى قرار دهند، باطل است، مگر به نحو شرط باشد. 6 - بايد عامل، مال را در تجارت صرف كند، پس اگر پولى را به عامل بدهد تا آن را در زراعت مصرف نمايد و در سود شريك باشند مضاربه نيست، گرچه معامله صحيح است.

مسأله 2456: لازم نيست سرمايه، طلا يا نقره سكّه دار باشد. و اگر با جنس يا طلا و نقره اى كه سكّه نخورده است و يا پولهاى رايج امروزى مضاربه كند صحيح است گرچه احوط ترك مضاربه با غير نقد است و همچنين لازم نيست پولى كه صاحب مال مى دهد، عين موجود باشد و اگر بدهى بر گردن عامل داشته باشد، مى تواند آن را سرمايه قرار دهد.

مسأله 2457: صاحب مال و عامل، هر وقت بخواهند، مى توانند معامله را بر هم بزنند، خواه قبل از شروع در عمل باشد، يا بعد از آن، سودى حاصل شده باشد، يا نه.

مسأله 2458: اگر صاحب مال يا عامل بميرد، معامله به هم مى خورد.

مسأله 2459: عامل اگر در نگهدارى پول، كوتاهى و زياده روى ننمايد و اتّفاقاً سرمايه تلف شود، ضامن نيست و چنانچه مالك ادعا كند كه عامل در حفظ مال كوتاهى كرده، عامل مى تواند قَسَم بخورد و تبرئه شود.

مسأله 2460: اگر در مضاربه، تجارت خاصى را تعيين كنند، عامل نمى تواند تجارت ديگرى در پيش گيرد و چنانچه تجارتى تعيين نكرده باشند، عامل بايد سرمايه را در تجارتى كه معمول است، صرف نمايد.

مسأله 2461: اگر يكى از شرطهايى كه گفته شد، در مضاربه نباشد، مالك مى تواند سرمايه را به عامل فروخته و آنچه را كه مى خواهند، به صورت شرط در خريد و فروش ذكر نمايند، يا اينكه دو معامله بيع و شراء كنند يكى نقد يكى نسيه.