احكام ارث

مسأله 3226: كسانى كه به جهت خويشى ارث مىبرند سه دسته اند: دستهٴ اول: پدر، مادر و فرزندان ميت مىباشند. و با نبودن اولاد، فرزندان اولاد هرچه پايين روند، هركدام كه به ميت نزديكتر است ارث مىبرد و تا يك نفر از اين دسته هست، دسته دوم ارث نمىبرد. دستهٴ دوم: جدّ يعنى پدر بزرگ، جدّه يعنى مادر بزرگ، خواهر و برادر مىباشند و با نبودن برادر و خواهر، اولاد ايشان، هركدام كه به ميت نزديكتراست ارث مىبرد و تا يك نفر از اين دسته هست، دسته سوم ارث نمىبرند. دستهٴ سوم: عمو، عمه، دايى، خاله و فرزندان آنان مىباشند و تا يك نفر از عموها، عمه ها، دايىها و خاله هاى ميت زنده اند، اولاد آنان ارث نمىبرند، ولى اگر ميّت، عموى پدرى و پسر عموى پدر و مادرى داشته باشد، ارث به پسر عموى پدر و مادرى مىرسد و عموى پدرى ارث نمىبرد.

مسأله 3227: اگر عمو، عمه، دايى، خالهٴ خود ميت، اولاد آنان و فرزندان اولاد آنان نباشند، عمو، عمه، دايى و خالهٴ پدر و مادر ميت ارث مىبرند. و اگر اينها نباشند، اولادشان ارث مىبرند و اگر اينها نيز نباشند، عمو، عمه، دايى و خالهٴ جدّ و جدّه ميت ارث مىبرند و اگر اينها نباشند، اولادشان ارث مىبرند.

مسأله 3228: زن و شوهر به تفصيلى كه گفته مىشود، از يكديگر ارث مىبرند.

ارث دستهٴ اول

مسأله 3229: اگر وارث ميت فقط يك نفر از دسته اول باشد، مثلاً پدر، يا مادر، يا يك پسر و يا يك دختر باشد، همهٴ مال ميت به او مىرسد و اگر فقط چند پسر يا چند دختر باشد، مال را سه قسمت مىكنند، دو قسمت به پسر و يك قسمت به دختر مىرسد. و اگر چند پسر و چند دختر باشند، مال را بطورى قسمت مىكنند كه به هر پسرى دو برابر دختر برسد.

مسأله 3230: اگر وارث ميت، فقط پدر و مادر او باشد، مال سه قسمت مىشود، دو قسمت به پدر و يك قسمت به مادر مىرسد، ولى اگر ميّت دو برادر، يا چهار خواهر و يا يك برادر و دو خواهر داشته باشد كه همهٴ آنان از يك پدر باشند، خواه مادرشان نيز با مادر ميّت يكى باشد يا نه، اگرچه، تا ميّت پدر و مادر دارد اينها ارث نمىبرند، اما بر اثر بودن اينها، مادر يك ششم مال را مىبرد و بقيه را به پدر مىدهند.

مسأله 3231: اگر وارث ميت، فقط پدر و مادر و يك دختر باشد، چنانچه ميّت دو برادر، يا چهار خواهر يا يك برادر و دو خواهر پدرى نداشته باشد، مال را پنج قسمت مىكنند، به پدر و مادر، هركدام يك قسمت و به دختر سه قسمت مىرسد. و اگر دو برادر، يا چهار خواهر و يا يك برادر و دو خواهر پدرى داشته باشد، مال را شش قسمت مىكنند، به پدر و مادر هركدام يك قسمت و به دختر سه قسمت مىرسد. و يك قسمت باقيمانده را چهار قسمت مىكنند يك قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر مىدهند، مثلاً اگر مال ميّت را 24 قسمت كنند، پانزده قسمت آن را به دختر و پنج قسمت آن را به پدر و چهار قسمت آن را به مادر مىدهند.

مسأله 3232: اگر وارث ميت، فقط پدر و مادر و يك پسر باشد، مال را شش قسمت مىكنند، به پدر و مادر هركدام يك قسمت و به پسر چهار قسمت مىرسد. و اگر چند پسر يا چند دختر باشند، آن چهار قسمت را به طور مساوى بين خودشان قسمت مىكنند و اگر پسر و دختر باشند، آن چهار قسمت را طورى تقسيم مىكنند كه به هر پسر دو برابر دختر برسد.

مسأله 3233: اگر وارث ميّت، فقط پدر و يك پسر، يا مادر و يك پسر باشد، مال را شش قسمت مىكنند، يك قسمت آن را به پدر و يا مادر و پنج قسمت را به پسر مىدهند.

مسأله 3234: اگر وارث ، پدر يا مادر و پسر و دختر باشد، مال را شش قسمت مىكنند، يك قسمت آن را پدر يا مادر مىبرد و بقيه را طورى قسمت مىكنند كه به هر پسرى دو برابر دختر برسد.

مسأله 3235: اگر وارث ميت، فقط پدر و يك دختر، يا مادر و يك دختر باشد، مال را چهار قسمت مىكنند، يك قسمت آن را به پدر يا مادر و بقيه را به دختر مىدهند.

مسأله 3236: اگر وارث ميت، فقط پدر و چند دختر يا مادر و چند دختر باشد، مال را پنج قسمت مىكنند، يك قسمت به پدر يا مادر مىرسد و چهار قسمت به طور مساوى بين دخترها تقسيم مىشود.

مسأله 3237: اگر ميّت اولاد نداشته باشد، نوهٴ پسرى او، اگرچه دختر باشد، سهم پسر ميت را مىبرد و نوهٴ دخترى او اگرچه پسر باشد، سهم دختر ميّت را مىبرد، مثلاً اگر ميّت يك پسر از دختر خود و يك دختر از پسرش داشته باشد، مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر مىدهند.

ارث دستهٴ دوم

مسأله 3238: دسته دوم از كسانى كه به جهت خويشى ارث مىبرند، جدّ يعنى پدر بزرگ، جدّه يعنى مادر بزرگ، برادر و خواهر ميت مىباشند. و اگر برادر و خواهر نداشته باشد، اولادشان ارث مىبرند.

مسأله 3239: اگر وارث ميت، فقط يك برادر يا يك خواهر باشد، همهٴ مال به او مىرسد اگر فقط چند برادر پدر و مادرى، يا فقط چند خواهر پدر و مادرى باشند، مال به طورى مساوى بين آنان قسمت مىشود. و اگر برادر و خواهر پدر و مادرى با هم باشند، به هر برادر دو برابر خواهر مىرسد، مثلاً اگر دو برادر و يك خواهر پدر و مادرى دارد، مال را پنج قسمت مىكنند، به هريك از برادرها دو قسمت و به خواهر يك قسمت مىرسد.

مسأله 3240: اگر ميّت برادر و خواهر پدر و مادرى دارد، برادر و خواهر پدرى كه از مادر با ميّت جداست ارث نمىبرد و اگر برادر و خواهر پدر و مادرى ندارد، چنانچه فقط يك خواهر يا يك برادر پدرى داشته باشد، همهٴ مال به او مىرسد و اگر فقط چند برادر يا فقط چند خواهر پدرى داشته باشد، مال به طور مساوى بين آنان قسمت مىشود و اگر هم برادر و هم خواهر پدرى داشته باشد، به هر برادر دو برابر خواهر مىرسد.

مسأله 3241: اگر وارث ميّت، فقط يك خواهر يا يك برادر مادرى باشد كه از پدر با ميّت جداست، همهٴ مال به او مىرسد و اگر چند برادر مادرى يا چند خواهر مادرى يا چند برادر و خواهر مادرى باشند، مال به طور مساوى بين آنان تقسيم مىشود.

مسأله 3242: اگر ميّت، برادر وخواهر پدر ومادرى و برادر و خواهر پدرى و يك برادر يا يك خواهر مادرى داشته باشد، برادر و خواهر پدرى ارث نمىبرند و مال را شش قسمت مىكنند، يك قسمت به برادر يا خواهر مادرى و بقيه را به برادر وخواهر پدر و مادرى مىدهند و به هر برادر دو برابر خواهر مىرسد.

مسأله 3243: اگر ميّت، برادر و خواهر پدر و مادرى و برادر و خواهر پدرى و برادر و خواهر مادرى داشته باشد، برادر و خواهر پدرى ارث نمىبرند. و مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت آن را به برادر و خواهر مادرى مىدهند تا مساوى بين خود تقسيم كنند و بقيّه را به برادر و خواهر پدر و مادرى مىدهند و به هر برادر دو برابر خواهر مىرسد.

مسأله 3244: اگر وارث ميّت، فقط برادر و خواهر پدرى و يك برادر مادرى يا يك خواهر مادرى باشد، مال را شش قسمت مىكنند، يك قسمت به برادر يا خواهر مادرى مىرسد و بقيه را به برادر و خواهر پدرى مىدهند و به هر برادر دو برابر خواهر مىرسد.

مسأله 3245: اگر وارث ميّت، فقط برادر و خواهر پدرى و چند برادر و خواهر مادرى باشد. مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت بين برادر و خواهر، به طور مساوى تقسيم مىشود و بقيه به برادر و خواهر پدرى، به هر برادر دو برابر خواهر مىرسد.

مسأله 3246: اگر وارث ميّت، فقط برادر، خواهر و زن او باشد، ارث زن به تفصيلى است كه گفته مىشود وارث خواهر و برادر، همان طورى است كه در مسائل گذشته گفته شد. و نيز اگر زنى بميرد و وارث او فقط خواهر، برادر و شوهر او باشد، به شوهر نصف مال مىرسد وارث خواهر و برادر، به طورى كه در مسائل پيش گفته شد مىباشد. و چون زن يا شوهر، ارث مىبرد از سهم برادر و خواهر مادرى، چيزى كم نمىشود ولى از سهم برادر و خواهر پدر و مادرى يا پدرى كم مىشود، مثلاً اگر وارث ميّت شوهر، برادر و خواهر مادرى و برادر و خواهر پدر و مادرى او باشد، نصف مال به شوهر مىرسد و يك قسمت از سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادرى مىدهند و آنچه باقى مىماند مال برادر و خواهر پدر و مادرى است، پس اگر همهٴ مال او شش تومان باشد، سه تومان به شوهر، دو تومان به برادر و خواهر مادرى و يك تومان به برادر و خواهر پدر و مادرى مىرسد.

مسأله 3247: اگر ميّت، خواهر و برادر نداشته باشد، سهم ارث آنان را به اولادشان مىدهند و سهم برادر زاده و خواهر زادهٴ مادرى به طور مساوى بين آنان تقسيم مىشود و سهمى كه به برادر زاده و خواهر زادهٴ پدرى يا پدر و مادرى مىرسد، به هر پسر دو برابر دختر مىرسد.

مسأله 3248: اگر وارث ميّت، فقط يك جدّ يا يك جدّه است، چه پدرى باشد يا مادرى، همهٴ مال به او مىرسد و با بودن جدّ ميّت، پدر جدّ او ارث نمىبرد.

مسأله 3249: اگر وارث ميّت، فقط جدّ و جدّهٴ پدرى باشد، مال سه قسمت مىشود، دو قسمت به جدّ و يك قسمت به جدّه، مىرسد و اگر جدّ و جدّهٴ مادرى باشد، مال به طور مساوى بين آنها تقسيم مىشود.

مسأله 3250: اگر وارث ميّت، فقط يك جدّ يا جدّهٴ پدرى و يك جدّ يا جدّهٴ مادرى باشد، مال سه قسمت مىشود، دو قسمت به جدّ يا جدّهٴ پدرى و يك قسمت به جدّ يا جدّهٴ مادرى مىرسد.

مسأله 3251: اگر وارث ميّت، جدّهٴ پدرى و جدّه و جدّهٴ مادرى باشد، مال سه قسمت مىشود، يك قسمت بين جدّ و جدّهٴ مادرى، به طور مساوى تقسيم مىشود و دو قسمت آن را به جدّ وجدّهٴ پدرى مىدهند و به جدّ دو برابر جدّه مىرسد.

مسأله 3252: اگر وارث ميّت، فقط زن، جدّ و جدهٴ پدرى و جدّ و جدهٴ مادرى او باشد، ارث زن به تفصيلى است كه گفته مىشود و يك قسمت از سه قسمت اصل مال، به طور مساوى بين جد و جدهٴ مادرى تقسيم مىگردد و بقيه را به جد و جدهٴ پدرى، مىدهند و به جدّ دو برابر جده مىرسد. و اگر وارث ميّت، شوهر جدّ و جده باشد، به شوهر نصف مال مىرسد و ارث جدّ و جدّه، به دستورى است كه در مسائل گذشته گفته شد.

ارث دسته سوّم

مسأله 3253: دستهٴ سوم: عمو، عمه، دايى، خاله و اولاد آنان هستند و به تفصيلى كه گفته شد اگر از طبقهٴ اول و دوم كسى نباشد، اينها ارث مىبرند.

مسأله 3254: اگر وارث ميت، فقط يك عمو يا يك عمه است، چه با ميّت از يك پدر و مادر باشد و چه پدرى يا مادرى باشد، همهٴ مال به او مىرسد. و اگر چند عمو يا چند عمه، باشند و همه از يك پدر و مادر، يا همه از يك پدر باشند، مال به طور مساوى بين آنان قسمت مىشود و اگر عمو و عمه هردو باشند و همه از يك پدر و مادر، يا همه از يك پدر باشند، عمو دو برابر عمه مىبرد، مثلاً اگر وارث ميّت دو عمو و يك عمه باشد مال را پنج قسمت مىكنند، يك قسمت را به عمه مىدهند و چهار قسمت، به طور مساوى بين آنان تقسيم مىشود.

مسأله 3255: اگر وارث ميت، فقط چند عموى مادرى، يا چند عمهٴ مادرى و يا عمو و عمهٴ مادرى باشد، مال به طور مساوى بين آنان تقسيم مىشود.

مسأله 3256: اگر وارث ميّت، عمو و عمه باشد و بعضى از پدر و بعضى از مادر و بعضى از پدر و مادر باشند، عمو و عمهٴ پدرى ارث نمىبرند، پس اگر ميّت يك عمو يا يك عمهٴ مادرى دارد، مال را شش قسمت مىكنند، يك قسمت را به عمو يا عمهٴ مادرى و بقيه را به عمو و عمهٴ پدر و مادرى، مىدهند و عموى پدر و مادرى، دو برابر عمهٴ پدر و مادرى مىبرد. و اگر همه عمو و هم عمهٴ مادرى دارد، مال را سه قسمت مىكنند، دو قسمت را به عمو و عمهٴ پدر و مادرى، مىدهند و به عمو دو برابر عمه مىرسد و يك قسمت را به طور مساوى بين عمو و عمه مادرى تقسيم مىكنند. و بنا بر احتياط در تقسيم با يكديگر مصالحه كنند.

مسأله 3257: اگر وارث ميّت، فقط يك دايى يا يك خاله باشد، همهٴ مال به او مىرسد و اگر هم دايى و هم خاله باشد و آنها پدر و مادرى، يا پدرى و يا مادرى باشند، مال به طور مساوى بين آنان تقسيم مىشود. و بنا بر احتياط در تقسيم با يكديگر مصالحه كنند.

مسأله 3258: اگر وارث ميّت، فقط يك دايى يا يك خالهٴ مادرى و دايى و خالهٴ پدر و مادرى و دايى و خالهٴ پدرى باشد، به دايى و خالهٴ پدرى ارث نمىرسد و مال را شش قسمت مىكنند، يك قسمت به دايى يا خالهٴ مادرى و بقيه به دايى و خالهٴ پدر و مادرى، مىرسد و بنا بر احتياط در تقسيم با يكديگر مصالحه كنند.

مسأله 3259: اگر وارث ميّت، فقط دايى و خالهٴ پدرى، دايى و خالهٴ مادرى و دايى و خالهٴ پدر و مادرى باشد، دايى و خالهٴ پدرى ارث نمىبرد و بايد مال را سه قسمت كنند، يك قسمت به طور مساوى بين دايى و خالهٴ مادرى تقسيم نمايند و بقيه را به دايى و خالهٴ پدر و مادرى بدهند و بنا بر احتياط در تقسيم، با يكديگر مصالحه كنند.

مسأله 3260: اگر وارث ميّت، يك دايى يا يك خاله و يك عمو يا يك عمه باشد، مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت را به دايى يا خاله و بقيه را به عمو يا عمه مىدهند.

مسأله 3261: اگر وارث ميت، يك دايى يا يك خاله و عمو و عمه باشد، چنانچه عمو و عمه از يك پدر و مادر يا از يك پدر باشند، مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت به دايى يا خاله مىرسد و از بقيه، دو قسمت به عمو و يك قسمت به عمه مىدهند، بنا بر اين اگر مال را سه قسمت كند، به قسمت به دايى يا خاله و چهار قسمت به عمو و دو قسمت به عمّه مىدهند.

مسأله 3262: اگر وارث ميّت، يك دايى يا يك خاله و يك عمو يا يك عمهٴ مادرى و عمو و عمهٴ پدر و مادرى يا پدرى باشد، مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت آن را به دايى يا خاله مىدهند و دو قسمت باقيمانده را شش قسمت مىكنند، يك قسمت را به عمو يا عمهٴ مادرى و بقيه را به عمو و عمهٴ پدر و مادرى يا پدرى، مىدهند و به عمو دو برابر عمه مىرسد. بنا بر اين اگر مال را نه قسمت كنند، سه قسمت به دايى يا خاله و يك قسمت به عمو يا عمهٴ مادرى و پنج قسمت ديگر را به عمو و عمهٴ پدر و مادرى يا پدرى مىدهند.

مسأله 3263: اگر وارث ميّت، يك دايى يا يك خاله و عمو و عمهٴ مادرى و عمو و عمهٴ پدر و مادرى يا پدرى باشد، مال را سه قسمت مىكنند، يك قسمت به دايى يا خاله مىرسد و دو قسمت باقيمانده را سه سهم مىكنند، يك سهم به طور مساوى بين عمو و عمهٴ مادرى، تقسيم مىشود و دو سهم ديگر بين عمو و عمهٴ پدر و مادرى يا پدرى، قسمت مىنمايند و به عمو دو برابر عمه مىرسد، بنا بر اين اگر مال را نه قسمت كنند، سه قسمت آن، سهم خاله يا دايى و دو قسمت، سهم عمو و عمهٴ مادرى و چهار قسمت، سهم عمو و عمهٴ پدر و مادرى يا پدرى مىباشد.

مسأله 3264: اگر وارث ميت، چند دايى و چند خاله باشد، كه همه پدر و مادرى يا پدرى يا مادرى باشند و عمو و عمه نيز داشته باشد، مال سه سهم مىشود، دو سهم آن به دستورى كه در مسأله پيش گفته شد، بين عمو و عمه، تقسيم مىشود و يك سهم به طور مساوى بين دايىها و خاله ها، قسمت مىگردد.

مسأله 3265: اگر وارث ميّت، دايى يا خالهٴ مادرى و چند دايى و خالهٴ پدر و مادرى يا پدرى و عمو و عمه باشد، مال سه سهم مىشود، دو سهم به دستورى كه گفته شد بين عمو و عمه تقسيم مىشود، پس اگر ميّت، يك دايى يا يك خاله مادرى دارد، يك سهم ديگر آن را شش قسمت مىكنند، يك قسمت را به دايى يا خالهٴ مادرى مىدهند و بقيه را به دايى و خالهٴ پدر و مادرى يا پدرى مىدهند و بنا بر احتياط در تقسيم آن باهم مصالحه كنند. و اگر چند دايى مادرى، يا چند خالهٴ مادرى و يا هم دايى مادرى و هم خالهٴ مادرى دارد، آن يك سهم را سه قسمت مىكنند، يك قسمت، به طور مساوى بين دايىها و خاله هاى مادرى تقسيم مىشود و بقيه را به دايى و خالهٴ پدر و مادرى يا پدرى مىدهند و بنا بر احتياط در تقسيم باهم مصالحه نمايند.

مسأله 3266: اگر ميّت، عمو، عمه، دايى و خاله نداشته باشد، مقدارى كه به عمو و عمه مىرسد، به اولاد آنان و مقدارى كه به دايى و خاله مىرسد، به اولاد آنان داده مىشود.

مسأله 3267: اگر وارث ميّت، عمو، عمه، دايى و خالهٴ پدر و عمو، عمه، دايى و خالهٴ مادر او باشند، مال سه سهم مىشود، يك سهم به طور مساوى بين عمو، عمه، دايى و خالهٴ مادر ميّت تقسيم مىشود و دو سهم ديگر آن را سه قسمت مىكنند، يك قسمت را به طور مساوى به دايى و خالهٴ پدر ميّت داده و دو قسمت ديگر آن را به عمو و عمهٴ پدر ميّت، مىدهند و به عمو دو برابر عمه مىرسد.

ارث زن و شوهر

مسأله 3268: اگر زن بميرد و اولاد نداشته باشد، نصف همهٴ مال به شوهر او و بقيه به ورثهٴ ديگر مىرسد. و اگر از آن شوهر يا از شوهر ديگرى، فرزند داشته باشد، يك چهارم همهٴ مال به شوهر و بقيه به ورثهٴ ديگر مىرسد.

مسأله 3269: اگر مرد بميرد و فرزند نداشته باشد، يك چهارم مال او به زن و بقيه به ورثه مىرسد. و اگر از آن زن يا از زن ديگر، فرزند داشته باشد، يك هشتم مال به زن و بقيه به ورثهٴ ديگر مىرسد.

مسأله 3270: زن از زمين و از قيمت آن ارث نمىبرد و همچنين از خود متعلّقات به زمين مانند بنا و درخت ارث نمىبرد، ولى از قيمت آنها ارث مىبرد.

مسأله 3271: اگر زن بخواهد در چيزهايى كه از آن ارث نمىبرد، مانند زمين، تصرف كند، بايد از ورثهٴ ديگر اجازه بگيرد و نيز بنا بر احتياط واجب ورثه تا سهم زن را نداده اند، درچيزهايى كه زن از قيمت آنها ارث مىبرد، مانند بنا و درخت، بدون اجازهٴ او تصرف نكنند و چنانچه پيش از دادن سهم زن، آن را بفروشند در صورتى كه زن معامله را اجازه دهد، صحيح وگرنه باطل است.

مسأله 3272: اگر بخواهند بنا، درخت و مانند آن را قيمت نمايند، بايد حساب كنند كه اگر بدون اجاره، در زمين بماند تا وقتى از بين برود، چقدر ارزش دارد، سپس سهم زن را از قيمت آن بدهند.

مسأله 3273: مجراى آب قنات و مانند آن، حكم زمين دارد. و آجر و چيزهايى كه در آن به كار رفته، در حكم ساختمان است.

مسأله 3274: اگر ميت بيش از يك زن داشته باشد، چنانچه فرزند نداشته باشد، يك چهارم مال و اگر اولاد داشته باشد، يك هشتم مال، به شرحى كه گفته شد، به طور مساوى بين زنهاى او تقسيم مىشود، اگرچه شوهر با هيچ يك از آنان يا بعضى از آنان نزديكى نكرده باشد. ولى اگر در مرضى كه به آن مرض از دنيا رفته، زنى را عقد كرده و با او نزديكى نكرده است، ان زن از او ارث نمىبرد و حق مهر نيز ندارد.

مسأله 3275: اگر زن در حال بيمارى، شوهر كند و به همان بيمارى بميرد، شوهرش اگرچه با او نزديكى نكرده باشد، از او ارث مىبرد.

مسأله 3276: اگر زن را به ترتيبى كه در احكام طلاق گفته شد، طلاق رجعى بدهد و در بين عدّه بميرد، شوهر از او ارث مىبرد و نيز اگر شوهر در بين عدهٴ زن بميرد، زن او ارث مىبرد، ولى اگر بعد ازگذشتن عدّهٴ رجعى يا در عدّهٴ طلاق باين، يكى از آنان بميرد، ديگرى از او ارث نمىبرد.

مسأله 3277: اگر شوهر در حال بيمارى، همسرش را طلاق دهد و پيش از گذشتن دوازده ماه، بميرد زن با سه شرط از او ارث مىبرد، اول: در بين اين مدت شوهر ديگرى نكرده باشد. دوم: به جهت بىميلى به شوهر خود، مالى به او نداده باشد كه او را طلاق دهد، بلكه اگر چيزى نيز به شوهر ندهد، ولى طلاق به تقاضاى زن باشد، ارث بردنش، محل اشكال است. سوم: شوهر در مرضى كه در آن زن را طلاق داده، بر اثر آن بيمارى يا به جهت ديگرى بميرد، امّا اگر از آن بيمارى خوب شود و به جهت ديگرى از دنيا برود، زن از او ارث نمىبرد.

مسأله 3278: لباسى كه مرد براى پوشيدن زن خود گرفته و به زن نبخشيده، اگرچه زن آن را پوشيده باشد، بعد از مردن شوهر، جزو مال شوهر است.

مسائل متفرقهٴ ارث

مسأله 3279: قرآن، انگشتر، شمشير ميّت و لباسى كه پوشيدهٴ مال پسر بزرگتر است و اگر ميت، از اين چهار چيز بيشتر از يكى دارد، مثلاً دو قرآن يا دو انگشتر دارد، بنا بر احتياط پسر بزرگ در آن با ورثهٴ ديگر مصالحه كند.

مسأله 3280: اگر پسر بزرگ ميّت، بيش از يكى باشد، مثلاً از دو زن او در يك وقت، دو پسر به دنيا آمده باشد، بايد لباس، قرآن، انگشتر و شمشير ميّت را به طور مساوى بين آنها تقسيم كنند.

مسأله 3281: اگر ميّت بدهى داشته باشد، چنانچه بدهى به اندازهٴ مال او يا زيادتر باشد، بايد چهار چيزى نيز كه مال پسر بزرگتر است و در مسألهٴ پيش گفته شد، بابت بدهى او بدهند. و اگر قرضش كمتر از مال او باشد، بايد از آن چهار چيز نيز به نسبت، بدهى او را بدهند، مثلاً اگر همهٴ دارايى او شصت تومان است وبه مقدار بيست تومان آن، چيزهايى است كه مال پسر بزرگتر است و سى تومان نيز بدهى دارد، پسر بزرگ بايد به مقدار ده تومان از آن چهار چيز بابت بدهى ميّت بدهد.

مسأله 3282: مسلمان از كافر ارث مىبرد، ولى كافر اگرچه پدر يا پسر ميّت باشد از مسلمان ارث نمىبرد.

مسأله 3283: اگر كسى يكى از خويشان خود را، عمدا و به ناحق بكشد، از او ارث نمىبرد، ولى اگر از روى خطا باشد، مثلاً سنگ را به هوا بيندازد و اتفاقا به يكى از خويشان او بخورد و او را بكشد، از او ارث مىبرد، ولى بنا بر اقوى از ديهٴ قتل، ارث نمىبرد.

مسأله 3284: هرگاه بخواهند ارث را تقسيم كنند، براى بچه اى كه در شكم است كه اگر زنده به دنيا بيايد ارث مىبرد، سهم دو پسر را كنار مىگذارند، ولى اگر احتمال بدهند بيشتر است، مثلاً احتمال بدهند كه زن، به سه بچه حامله باشد، سهم سه پسر را كنار مىگذارند و چنانچه مثلاً يك پسر يا يك دختر به دنيا آمد، زيادى را بين ورثه تقسيم مىكنند.